پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : دوشنبه مورخ 3 آبان 1400 هجری شمسی ، مطابق با 18 ربیع الاول 1443 هجری قمری ، مطابق با 25 اکتبر 2021 میلادی

نقدی بر رصد استم و فراخوان رصدی مشابه به آن

 

شروع سال جديد شمسی با رصد بسیار بحث برانگيز جيم استم در تاريخ 22 مارس (3 فروردين) روبرو بود. پس از آن نيز در گوشه و کنار به صورت خصوصی و عمومی هر یک از رصدگران و کارشناسان ايرانی نظراتی را بيان کردند و بعضا دلخوری هايي را هم به دنبال داشت.

در اين مدت مشغول بررسی های مختلفی برای اين رصد بودم و مکاتبات مختلفی از جمله با آقایان استم، قاضی ميرسعيد، بوژمهرانی و ... داشتم. نتيجه اين شد که تصميم گرفتم در اين زمان مناسب نتايج کار و نظرات خود را در اينجا مطرح کنم. اميداورم این بحث که جنبه علمی دارد، بتواند راهگشا برای ادامه فعاليتهای همگی ما باشد.

1- مشخصات رصد استم:

این رصد در غروب روز 5 شنبه 3 فروردین 1391 بوسيله تلسکوپ 8 اينچ اتوماتیک در ايالت آریزونا- تاکسون انجام شده است. در اين محل وی با 24 دقيقه مکث روبرو بوده و هلال در لحظه غروب خورشيد حدود 4 درجه ارتفاع و 6 درجه جدایی زاويه ای داشته است. وی تلسکوپش را برای 8 دقیقه بعد از غروب خورشيد، از صبح آن روز تنظيم و آماده کرده بود. در اين صورت قرار بود هلال در ارتفاع 2 درجه و با بزرگنمایی 80 برابر رصد شود. وی پس از 4 دقیقه تلاش (حدود 12 دقیقه بعد از غروب) احتمال می دهد هلال را برای چند ثانیه دیده است. وی از 4 نفر از همسایگان خود می خواهد تا داخل چشمی هلال را تشخيص دهند اما در این کار موفق نمی شود. ایشان طول کمان هلال را بیشتر از آنچه انتظار داشته است، حدود 60 درجه تقريب می زند و توصيف می کند که هلال هيچ شکستگی نداشته و کاملا پيوسته بوده است. وی دیدن هلال را تا 5 دقیقه قبل از غروب آن به صورت یک تار موی بسیار باریک گزارش می کند. پس از کسب اجازه از ایشان، در اینجا عکس هاي محل رصد وی را ارائه کرده ام:

 
 
 

البته اشکالاتی در گزارش استم از نظر اعلام زمان و پارامتر های هلال وجود دارد که از جمله زمان غروب خورشيد می باشد که در نرم افزار 18:37 دقيقه بوده و در مشخصات عکس هم همين زمان ثبت شده است اما ایشان زمان غروب را 18:42 دقيقه اعلام کرده است. ضمنا افق ايشان کاملا باز بوده و در اکثر نقاط غربی، افق دارای ارتفاع منفی می باشد. تنها در محل غروب خورشيد وی در آزيموت 272 درجه، یک کوه به ارتفاع حدود صفر درجه می باشد!

محل رصد آقای استم در یک شهرک به نام سان ریدج (sun ridge- خط الرأس خورشيد) در مجاورت مون ريدج(moon ridge – خط الرأس ماه) در شمال شهر تاکسون و در جنوب شرقی یک پارک فرودگاه می باشد. به گفته وی، اين سايت رصد را برای داشتن افق باز در فاصله 2 کيلومتری منزل خود پيدا کرده و تلسکوپش را هميشه در اين محل تنظيم می کند. تصاوير زير را بوسيله نرم افزار گوگل ارت از محل رصدش تهيه کرده ام:

 

 

 

محل رصد استم در سان ريج- تاکسون- آريزونا

2- بررسی رؤيت پذيری هلال شامگاهی ربيع الاول 1433 در امريکا:

 با توجه به معيارهای رؤيت پذيری، هلال شامگاهی ربيع الاول 1433 در غروب روز 5 شنبه 22 مارس، وضعيت زير را داشته است:

معيار

و محل

معيار

رصدخانه افريقای جنوبی

معيار

پروفسور يالوپ

معيار

مهندس عوده

معيار

مدل مثلثی

در قاره امريکا

فقط در غرب آلاسکا

قابل رؤيت است

غير قابل رؤيت

در شمال غرب ايالات متحده

و غرب کانادا قابل رؤيت است

فقط در غرب آلاسکا

قابل رؤيت است

در آريزونا- تاکسون

غير قابل رؤيت

غير قابل رؤيت

غير قابل رؤيت

غير قابل رؤيت

همانطور که دیده می شود، هیچ یک از معیارهای رؤيت پذيری هلال، ديدن هلال را در ايالت آريزونا، در غروب روز 3 فرودین امکان پذير نمی داند.

حتی معیار مهندس عوده که در مدل ریاضی دارای اشکال می باشد نیز این هلال را در تاکسون غير قابل رؤيت پيش بينی می کند. زیرا ايشان آخرين رکورد را در جدايي زاويه ای 6.5 درجه برای رصد هلال صبحگاهی استم در سال 2004 در نظر گرفته است! حال آنکه هلال اخير جدايي 6 درجه را دارد. البته معيار عوده در بسياری از هلال ها تا جدايي 5.5 درجه را هم رؤيت پذير می داند که اين موضوع اشکال رياضی معيار ايشان است. زيرا در بانک داده های مورد استفاده ايشان، هيچ هلالی زير جدايي 6.5 درجه وجود ندارد.

3- مشکلات رصد استم و بررسی موارد علمی:

 شاید یکی از سخت ترین کارها در رؤيت هلال، نظر دادن در خصوص امکان دیدن هلال توسط یک فرد باشد. زیرا بررسی علمی دقیق اين مطلب نهايتا در مورد رکوردها ممکن است به صداقت و گزارشات رصد گذشته رصدگر منتهی شود. اما گاهی اوقات می توان با بررسی بعضی مسائل تا حدودی به اماکن ديدن هلال در یک منطقه، نظر داد. بنده مدتی است بر روی رنگ زمينه آسمان کار می کنم و از روی تصاوير رصدگران ميزان شفافيت آسمان را درهنگام رؤيت هلال تعيين می کنم.

 پس از دريافت چند عکس از آقایان قاضی ميرسعيد و استم، برای رصد های رکوردی آنها ميزان شفافيت را به دست آوردم که خلاصه نتايج در تصاوير زير آمده است:

 

 افق  رصدگاه آقای استم

 

افق  رصدگاه  آقای میرسعید

هرچه مقدار درجه خاکستری نقاط انتخاب شده کمتر باشد، شفافيت آسمان در نور آبی بيشتر و درنتيجه آسمان شفاف تر می باشد. تصوير بالا (محل رصد استم) نشان می دهد که افق در غبار متوسطی تا ارتفاع حدود يک درجه است. درحاليه در تصوير پایین ( محل رصد بافت قاضی ميرسعيد) ميزان غبار در ارتفاعات مختلف نزديک به يکديگر بوده و تفاوت زيادی نمی کند. بطوری که هر چه ارتفاع بيشتر می شود بايد غبار کمتر شود در حاليکه در تصوير چپ به علت وجود لايه های نازک ابر (که در وسط بالای تصوير نيز ديده می شود)، اين غبار حدودا يکسان می باشد.شرايط رصد آقای قاضی ميرسعيد، مثل ارتفاع حدود 1تا 2 درجه افق استم می باشد. لذا اگر از نظر پارامتر های هلال، هر دو يکسان بود، استم می توانست از زمان غروب خورشيد، هلالی را با جدايي 7.3 درجه را به راحتی با تلسکوپ 8 اينچ مشاهده کند. اما وی با هلالی روبرو بوده که جدايي 6 درجه را در دورترين فاصله از زمين داشته است و اين موضوع باعث می شود تا نتوان به راحتی تصميمی گرفت.

شانس های استم در آن روز:

 اول اينکه خورشيد در پشت کوهی به ارتفاع حدود صفر درجه غروب می کند. این کوه های در فاصله حدود 60 کیلومتر غرب تاکسون قرار دارد. حال آنکه محل غروب هلال در افقی منفی نیم درجه و در راستای دشت های سرسبز غربی تاکسون و مارانا صورت گرفته است. دوم اینکه از نظر شرایط جوی و شفافیت آسمان، شاخص شفافیت آسمان وی در زمينه نور آبی آسمان برابر با 160 بوده و يک آسمان بسيار تميز را برای وی فراهم کرده است.

نکات منفی رصد وی:

قرار گرفتن ماه در اوج مداری (402 هزار کیلومتر) و جدایی زاويه ای 6 درجه و ارتفاع 4 درجه هنگام غروب خورشيد، بدترين پارامتر های ممکن برای اين گونه هلال بوده است.

4- نتيجه گيری و بحث روی نظرات ديگران:

به نظر من آنچه استم از رصد اين هلال گزارش کرده است نه از بابت ثبت يک رکورد بلکه از بابت جسارت در انجام رصدهای زیر حد دانژون مهم محسوب می شود.

نتایج بنده احتمال 30 درصد رؤيت را فقط به دليل شرايط جوی مناسب برای استم نشان داد. اما آنقدر اين هلال پارامتر های بد داشت که بنده از آقای استم خواستم تا میزان اطمینان خود را از چیزی که دیده است بیان کند. به نظر وی خصوصيات هلال های رکوردی اينگونه هستند که نمی توان 100 درصد مطمئن شد. ضمنا وی اعتقاد دارد که ديگران به رصدهای قبلی ود شک دارند و لذا توصيه کرده که برای رسيدن به جدايي 6 درجه و (حتی کمتر) رصدگران در مکانهای با شرايط خوب تلاش کنند.

متن زير توضيحات ايشان می باشد:

I actually gave a less than 30% probability that I would see the crescent.  Although I had seen crescents close to the conditions of the crescent that evening, I told the others that we would probably not see anything.  I was very surprised to see one of those "false crescent" images that didn't go away like all the others.  I was sure that it was "false" because it was a little too low in the eyepiece field, and I was sure that my pointing was precise.  However, the image persisted, and always returned to the same place, even after I adjusted the position.  This was perplexing.  It certainly looked like the crescent, it wasn't transient, the arc was of the proper shape (although longer than I expected), and nothing else ever entered the eyepiece field.  I was wondering how to categorize and report this image, until I realized that the lower than expected position was exactly what would have occurred if the moon had been lower than where I had pre-pointed the telescope - which it was.  I had the telescope set and running on "Lunar Tracking" for quite a few minutes before I saw the image.

I am never 100% sure of anything.  In one experiment, it was shown that many people who rated the color of a slide that they had seen several seconds earlier as "100% sure", were wrong.  Any observation of this nature, where one is observing at the threshold of visibility, can't ever be declared "100% certain."

If you have good data, and conduct a scientific experiment that results in a valid conclusion, then there is nothing wrong with expressing another opinion.  Other people had expressed doubts about earlier observations of mine, but I viewed those opinions as challenges, and was able to make several subsequent observations of even closer crescents, as have several other observers.  I also think that we can get below 6 degrees, since conditions were not perfect in March.  That's why I encourage anyone who has the equipment to undertake these observations.  We need as many observers as possible, since circumstances are only good enough in a few places during a few times. Iranian observers already know that the crescent can be seen below 7 degrees, and they should already know that various conditions will determine if it is possible to see it.

درمورد نظر آقای مهندس قاضی ميرسعيد:

من به ايشان حق می دهم که صريحا اعلام نمايد نمی توان در جدايي 6 درجه، هلالی را در اوج ديد. زيرا ايشان حداقل دو هلال را در جدايي نزديک به 7 درجه درک کرده است. برای همين ايشان بر اساس تجربه خود نظر می دهند. اما بنده هلالی نازکتر از 0.16 دقيقه قوسی (جدايي 8.4 درجه) را تا کنون نديده ام. لذا نمی توانم به صورت تجربی درمورد شرايط ديدن هلالهای زير 7 درجه نظر بدهم. بنده فقط با استفاده از ابزارهای رياضی و علمی می توانم بعضی مسائل مربوط به هلال های بحرانی را تجزيه و تحليل کنم (از جمله ميزان شفافيت آسمان از روی عکس های گرفته شده).

در مورد نظر آقای حسن زاده:

ايشان صاحب تحقيق و مقاله ارزشمندی است که اخيرا در مجله معتبر بين المللی نيز چاپ شده است. وی در اين تحقيق با استفاده از روش های برون يابی در رياضيات توانسته است مقدار حد دانژن را 5 درجه برآورد کند (با استفاده از گزارشات مختلف و تابع درجه 3).البته اين بدان معنا نیست که حتما می توان در جدایی 5 درجه هلالی را مشاهده کرد. بلکه این تحقیق نشان می دهد از نظر تئوری این امکان برای رويت هلال تا جدایی 5 درجه وجود دارد. لذا تجربه رصدی در جدایی زیر 7 درجه، می تواند به اثبات این تحقیق کمک کند. استحضار داريد که آخرين جدايي ثبت شده 7.3 درجه توسط مهندس ميرسعيد (به همراه گروه فسا) است و آيکوپ رصد استم با جدايي 6.5 و 6 درجه را نيز قبول کرده است. اگر چه تصاوير به دست آمده با CCD در فرانسه و آلمان توانسته اند هلال را در جدايي 4.5 درجه ثبت کنند اما تفاوت بين ديدن مستقيم هلال از پشت چشمی و تصوير پردازش شده با CCD باعث شده تا رصد استم از نظر آقای حسن زاده مهم به نظر برسد. لذا ایشان رصد استم را مهر تأییدی بر مقاله خود ديده و سريع ابراز خوشحالی کردند.

در مورد نظر آقای مهرانی:

جناب آقای بوژمهرانی از رصدگران با علاقه و دارای پشتکاری هستند که رصد هلال را با مسائل مختلفی پيوند زده اند و تا کنون توانسته اند داده های رصدی خوبی را ثبت کنند. اگر امروز ايشان تأسف فرصتهای از دست رفته گذشته را می خورند، برای اين است که احساس می کنند که يک ايرانی می تواند بهتر و جلوتر از استم کار نمايد. همانطور که قبلا هم اين اتفاق افتاده است. متاسفانه بعضی از کارهای ارزشمند ايرانيان نتوانسته است در سطح جهان گزارش شود. بنده اعتقاد دارم ديدن هلال های نزديک به حد دانژن بسيار مشکل است و شرايط سختی دارد. اگر تعداد افراد کمی اين فرصت را داشته اند تا رکود شخصی در اين زمينه داشته باشند اما ما نبايد از تلاشمان کم کنيم و همواره بايد اين اميد را داشته باشيم که ممکن است يک هلال بسيار باريک را ببينيم. اما بايد به يکديگر بياموزيم که فرصت ديدن هلال های باريک برای همگی وجود دارد.

 در مورد نظر ديگر دوستان:

اگر چه جامعه رؤيت هلال در ايران پستی و بلندی های زيادی داشته و هر کسی تنها يا گروهی (با اهداف مختلف) به فعاليت های مختلف در اين زمينه مشغول است، اما لازم است بعضی اوقات این پستی و بلندها را در تعامل افکار و نظرات مشاهده کرده و این مراحل، جزء پیشرفت جامعه رؤيت هلال است و بنده از این پدیده ها ناراحت نشده و نمی شوم. اما ترجیح می دهم اولویت کارهای خود را به امر پژوهش و رصد گذاشته و نیروهای خود را کمتر صرف اصطکاک های پيش آمده نمایم. لذا نظرات آقایان نيک طلب، ابراهيمی و آرش نيری را محترم شمرده و از اينکه با بحث و تبادل نظر موجبات يک جامعه فعال رؤيت هلال را پديد می آوردند، به نوبه خود تشکر می کنم. البته همه ممکن است اشتباهاتی داشته باشيم و بنده هم ممکن است در نظرات خود موجبات ناراحتی دیگران را فراهم کرده باشم. اما با گذشت می توان روجیه دوستی و محبت را در اين گروه تشدید کرد.

 5- فراخوان برای رصدهای آينده:

به پيشنهاد آقای مهندس قاضی ميرسعيد بهتر است در رصد های مشابه رصد استم که چند بار تا پايان سال در فصل های مختلف رخ می دهد، شايسته است رصدگران به صورت دسته جمعی در نقاط مختلف ايران رصد نمايند تا امکان ديدن هلال های مشابه در جدايي زير حد دانژن مشخص گردد. برای اين منظور رصد هلال شامگاهی رجب 1433 در غروب روز دوشنبه اول خرداد توصيه می گردد. مشخصات اين هلال را در بعضی از شهرها می بينيد:

تاريخ

مشهد

تهران

يزد

تبريز

شيراز

اهواز

زمان غروب خورشيد (دقيقه :ساعت)

19:36

20:07

19:47

20:35

19:49

20:08

مکث هلال (دقيقه زماني)

29

30

29

31

29

30

ارتفاع(درجه)

4.3

4.5

4.6

4.5

4.8

4.8

جدايي زاويه اي (درجه)

6.2

6.4

6.2

6.6

6.2

6.4

اختلاف سمت (درجه)

3.5-

3.5-

3.0-

3.9-

2.7-

3.0-

ضخامت (دقيقه قوسي)

0.09

0.09

0.09

0.10

0.09

0.09

فاز (درصد)

0.37

0.39

0.38

0.42

0.38

0.39

سن (ساعت ودقيقه)

15:18

15:50

15:30

16:18

15:32

15:52

فاصله تا زمين (کيلومتر)

405160

405132

405150

405107

405148

405131

البته رصدگران محترم می توانند رصد هلال بسيار جذاب صبحگاهی روز يکشنبه 31 ارديبهشت را نيز در دستور کار قرار داده و اين هلال را با يک دوربين 60 تا 100 ميليمتر در نقاط مختلف کشور (بر اساس مدل مثلثی با توجه به نقشه زير) مشاهده نمايند.

 

به اميد ديدن هلال های جوان برای همگی

سيد قاسم رستمی- 26 ارديبهشت 1391- تفت

جهت دریافت فایل پی دی اف مقاله ی فوق بر روی اینجــــا کلیک کنید

 

;

استفاده از مطالب فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به تیم برنامه نویسی آویسا می‌باشد .