پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : دوشنبه مورخ 3 آبان 1400 هجری شمسی ، مطابق با 18 ربیع الاول 1443 هجری قمری ، مطابق با 25 اکتبر 2021 میلادی

بيان چند موضوع در خصوص (جايگاه سن – جدايي زاويه اي وبررسي هلال شامگاهي با هلال در روز )

 

استاد ارجمند و دوست گرامي جناب آقاي مهندس قاضي مير سعيد

با سلام

مطالب ارزشمند حضرتعالي در نامه مورخ 24 خرداد ماه را بار ديگر مطالعه كردم. در اين رابطه عرايضي بشرح ذيل دارم :

در ارتباط با موضوع مقارنه ي مكان مركزي و محاسبه سن هلال بر اساس اين مقارنه ، حضرتعالي در نامه مورخ 13 خرداد ماه به 5 مورد اشكال اشاره كرده و فرموده ايد:

1- فرض كنيم جناب عالي در اصفهان هلال ماهي را با سن ( زمين مركزي )11.30ساعت رويت كرديد رصد گر ديگري درشهر ماكو همين هلال را با سن 11.45 ساعت رويت كرد كدام نفر اول و كدام نفر دوم است ؟ پر واضح است كه شما هلال را زودتر ديده ايد پس نفر اول شما هستيد...... ايا اين انصاف است كسي كه از شما 15 دقيقه هلال را ديرتر ديده نفر اول باشد و شما دوم ايا اين عدالت است ؟

2- با قبول كردن سن مكان مركزي اصولا افرادي كه در يك زمان اما در عرضهاي جغرافياي مختلف به دنيا امده اند سن انها با هم تفاوت مي كرد

3- براي هر نقطه اي از زمين يك ساعت خاصي مقارنه بوجود مي امد كه همه چيز را به هم مي زد.

4- در هر نقطه اي شروع اعتدالين و انقلاب تابسناني و زمستاني فرق مي كرد ( منظورم نيم كره شمالي ويا جنوبي كه فصول با هم فرق مي كنند نيست ).

5- در شروع سال جديد دوستان مشهدي ما زودتر از دوستان اهوازي و يا تبريزي عيد را شروع مي كردند و چه بسا در منطقه اي ازايران اول فروردين شروع ودر منطقه اي از كشور اخر اسفند مي بود و شايد در سالهاي كبيسه وضع به مراتب بدتر مي شد.

به نظر بنده :

- در مورد اشكال بند اول بايد عرض شود كه مبنا و نوع قرارداد اندازه گيري زمان در اينجا تعيين كننده است. به دو مدل از اندازه گيري زمان كه در مسابقات ورزشي مورد استفاده قرار ميگيرد اشاره ميكنم. در مسابقات دوي 100 متر ، تمام شركت كنندگان بر روي يك خط مستقر ميشوند و حتي براي اينكه صداي تپانچه آغاز مسابقه را هم همزمان بشوند ( و آن اندك تفاوت فاصله اي كه بين هر دونده و شليك كننده ي تپانچه وجود دارد هم بي تاثير شود ) در پشت سر هر دونده يك بلندگو ميگذارند. در اينجا شرايط براي تمامي دوندگان مساوي است و بنابراين با آغاز مسابقه ، كسي برنده است كه زودتر از ديگران ( اولين زمان ) از خط پايان بگذرد. در مدل ديگري از اندازه گيري زمان ميتوان به مسابقات قايقراني (‌كه چندي پيش در درياچه ي ورزشگاه آزادي تهران برگزار شد )‌اشاره كرد. در اين مسابقات هر قايق با فاصله ي زماني 45 ثانيه نسبت به قايق قبلي ، مسابقه را آغاز ميكند. در اين روش ، زودتر گذشتن از خط پايان ، ملاك انتخاب برنده نيست ، بلكه زمان هر يك از شركت كنندگان را مستقل از يكديگر اندازه گيري كرده و دارنده ي كمترين زمان ( بهترين زمان ) را برنده اعلام ميكنند.

هر دو مدل فوق ، از عدالت برخوردارند. آنچه كه مهم است اين است كه ، شرايط آغاز رقابت براي تمامي شركت كنندگان يكسان باشد. هميشه اولين زمان ، بهترين زمان نيست و بررسي شرايط آغازين مسابقه دهندگان مشخص ميكند كه آيا اولين زمان ، بهترين زمان هم هست يا نه.

- اشكالهاي مطرح شده در بند هاي 2 و 4 ميتواند مطرح نباشد زيرا لزومي ندارد كه ما قراردادي كه براي تعريف مقارنه ( بعنوان يك موضوع خاص در رويت هلال ماه ) داريم را به ساير امور تعميم دهيم.

- در مورد اشكال بند 3 بايد بين اطلاع رساني عمومي و ركوردگيري فرق قائل شويم. در اطلاع رساني عمومي لازم نيست براي هر نقطه ، يك زمان مقارنه اعلام شود ( كه البته اگر اينكار لازم باشد هم مشكلي نيست و با توجه به وجود كامپيوتر ، ميتوان زمان مقارنه ي مكان مركزي براي تمامي نقاط كشور را در اندك زماني بدست آورد ). اما براي ركوردگيري كه تعداد رصدها محدود است ، ميتوان براي هر رصد ، زمان مقارنه و سن هلال را بطور مجزا حساب كرد.

- در خصوص اشكال بند 5 اين واقعيت وجود دارد كه مبناي تحويل سال ، قرار گرفتن مركز خورشيد در نقطه ي اعتدال بهاري است و اگر اين رويداد تا پيش از ظهر نصف النهاري كه از نزديك تهران ميگذرد روي دهد ، همان روز اول فروردين و اگر در بعد از ظهر روي دهد ، روز بعد اول فروردين خواهد بود. تمامي ايرانيان در سرتاسر جهان ، براي حفظ وحدت خود ، از اين قرارداد تبعيت ميكنند كه در نتيجه آن ، تقويم ايرانيان در سرتاسر دنيا يكسان است. انتخاب اين نصف النهار خاص و انتخاب زمان ظهر ، فقط يك قرارداد است. اين قراردادها را ميتوانستيم به شكلهاي مختلف ديگري نيز داشته باشيم ( كه البته اين انتخاب هوشمندانه ، عاملي براي يكپارچگي ايرانيان شده است ). اما آيا در مورد آغاز ماههاي قمري هم هموطنان ما در سرتاسر جهان يكسان عمل ميكنند ؟ بايد عرض شود كه خير. ايرانيان مستقر در اروپا و امريكا ، در مواردي ، ماه قمري را يك روز زودتر از ما كه در ايران زندگي ميكنم آغاز ميكنند. حتي در مورد نوروز هم ، در مواردي نوروز ما با نوروز كشورهاي آسياي ميانه يك روز اختلاف دارد. اينها همه به قراردادها برميگردد و بخودي خود ، مزيت و يا عيبي ندارند.

با عنايت به موارد فوق به نظر ميرسد مقارنه ي مكان مركزي كه هم صبغه ي تاريخي دارد ، هم شهودي است و هم شرايط يكساني را براي رصدگران فراهم مي آورد ، ميتواند به عنوان يك قرارداد در كنار قرارداد محاسبات زمين مركزي ( و نه در مقابل آن )‌مطرح باشد.

در مورد قابل مقايسه نبودن سن هلال در روز با سن هلال شامگاهي حضرتعالي مي فرماييد " سن هلال در روز به خاطر اينكه نوع رصد هلال با شامگاهي متفاوت است و محدوديت دارد بايد با نگرش به پارامترهاي خودش ارزيابي شود كه در مورد هلال صبحگاهي نيز به همين صورت است " و نيز پس از توضيحات ديگر فرموده ايد " حال شما مي فرماييد دو هلالي كه از لحاظ رصدي اختلاف زيادي دارند ركوردگيري انرا در يك ترازو قرار دهيم ، كجاي اين مطالب نوعي تضاد در منطق بحث است عرائض من يا فرمايش شما".

اگر بنا باشد ركوردگيري سن هلال تا اين اندازه به تفاوتهاي رصدي وابسته شود ، آنوقت با موضوع بسيار پيچيده اي روبرو خواهيم بود كه موضوع ركورد گيري سن هلال را نيز از آن حالت استقلال در ركوردگيري خارج ميكند. زيرا :

- به فرمايش حضرتعالي بايد بين هلال شامگاهي و صبحگاهي تفاوت قائل شويم

- بايد براي هلال در روز هم ركورد گيري مستقلي داشته باشيم

- چون تعريف هلال در روز ( آنگونه كه قبلا" حضرتعالي فرموده ايد ) زماني است كه خورشيد حداقل 20 درجه ارتفاع داشته باشد ، بايد براي رصدهايي كه ارتفاع خورشيد كمتر از 20 درجه است ( نه هلال در روز است و نه شامگاهي و يا صبحگاهي )‌هم ركوردهاي مستقل متعدد تعريف كنيم ( مثلا" بگوييم اگر خورشيد 15 ، 10 و يا 5 درجه ارتفاع داشته باشد و يا اينكه لب پايين خورشيد روي افق باشد و ......).

- بين اختلاف ارتفاع مثبت و يا منفي و يا هم ارتفاعي ماه و خورشيد در رويت هلال در روز هم تفاوت قائل شده و جداگانه ركوردگيري كنيم.

ميشود همه ي اينكارها را كرد اما نتيجه ي آن ، پيچيده شدن موضوع خواهد بود. اما يك استاندارد ساده ( فاصله ي زماني بين مقارنه ي زمين مركزي تا رويت براي هلالهاي جوان و فاصله ي زماني بين رويت تا مقارنه ي زمين مركزي براي هلالهاي پير ) ميتواند براي تمامي موارد كاربرد داشته باشد.

حضرتعالي در خصوص مقايسه سن هلال با جدائي زاويه اي مثالي را مطرح كرده و ميفرماييد " فرض بفرماييد دو رصدگر در دو نقطه ازروي زمين هلال ماهي را رصد ميكنند و اتفاقا هر دو رصدگر از يك نوع ابزار استفاده مي كنند هردو رصدگر هلال ماه را با جدايي زاويه اي برابر مي بينند حال بگوييد ارزش رصدي كدام رصد بيشتر است ، مسلم است ان رصد گري كه سن هلالش كمتر بوده ولا غير" همچنين در ادامه فرمده ايد "‌جناب اقاي مهراني كدام منطقي مي گويد با كم شدن سن هلال ، جدايي زاويه اي بيشتر مي شود !! لذا اهميت جدايي زاويه اي بيشتر است ، برعكس هرچه سن كمتر شد الزاما جدايي زاويه اي كمتر مي شود ولي مي تواند سن هلالي زياد باشد اما جدايي زاويه اي ان كم پس ملاحظه فرموديد چرا اهميت سن هلال خيلي بيش از جدايي زاويه اي است".

ضمن تاكيد بر اين نكته كه بنده باور قلبي و يقين دارم كه اصرار حضرتعالي در مورد برتري سن هلال نسبت به جدائي زاويه اي ، نه بخاطر ركورددار بودن شما ، بلكه به دليل باورها و يافته هاي عميق علمي است كه ريشه در مطالعات و تجربيات دقيق و طولاني مدت حضرتعالي دارد ، به عرض ميرسانم كه در مثال و فرض مطرح شده ، بنده نيز همين باور را دارم كه در صورت برابر بودن جدائي زاويه اي ، هلالي كه داراي سن كمتر باشد از ارزش علمي بالاتري برخوردار است. اما در مورد قسمت دوم فرمايشات شما ، عرض ميشود كه درست است كه هيچ هلالي با كاهش سن ، جدائي زاويه اي بيشتري پيدا نميكند ، اما از اين نكته نيز نميتوان گذشت كه يكي از شرايط اصلي در پيدايش هلالهاي بسيار جوان ، وجود بيشترين جدائي زاويه اي ( عرض دايرةالبروجي ) در زمان مقارنه است. هر بار شكستن ركورد جدائي زاويه اي ( چه همره با شكستن ركورد سن باشد و چه نباشد ) ما را به حد دانژان نزديكتر ، رويت هلال را سختتر و ارزش علمي رصد را بيشتر ميكند.

جناب آقاي مير سعيد ؛ همانگونه كه بارها عرض كرده ام ، در اين مكاتبات اخير هدفي جز طرح يك گفتگوي علمي براي حل چالشهاي فكريم نداشته ام.

 در مقام شاگردي كوچك ، هيچ شخص ديگري را نيز سراغ ندارم كه بهتر از خود حضرتعالي ( در مقام استاد بنده و بسياري از رصدگران هلال ماه ) مطالب را جمع بندي و نتيجه گيري نمايد. لازم است به استحضار برسانم كه بنده هر آنچه را كه در مورد مسائل مورد گفتگو در ذهن داشتم ، به رشته ي تحرير درآورده و بيان كردم و هم اينك با گوش جان ، شنونده ي جمع بندي حضرتعالي هستم. در پايان اين مكاتبات از محضر شما به جهت صبر و بردباري كه بكار برديد ، به جهت دريچه هاي نوين از دانش رويت هلال كه بر روي بنده و دوستانم گشوديد و به سبب لطفي كه هميشه از سر بزرگواري نسبت به اينجانب روا داشتيد بي اندازه سپاسگزار و متشكرم.

با احترام و عرض ارادت مجدد

عليرضا بوژمهراني

25 خرداد 1387 – اصفهان

سخني نيز با كساني دارم كه پيگير اين گفتگو بودند. دوستان ؛ خدا را شاكرم كه پس از مدتها شاهد يك گفتگوي سازنده و دقيق بوديم. به برخي دوستان عرض كرده بودم كه ميتوان بسياري از پرسشها و چالشها را مطرح كرد ، ميتوان در گفتگوها از نظرات خود و باروهايمان تا آخرين لحظه و آخرين كلام دفاع كرد بدون اينكه كمترين حاشيه اي بوجود آيد. مهم اين است كه اولا" هدفي جز آموختن را دنبال نكنيم ، ثانيا" تعصبي نسبت به نظريات خود نداشته باشيم و هر كلام حقي را بپذيريم و ثالثا" آداب سخن گفتن را رعايت كنيم ؛ بخصوص اگر طرف گفتگوي ما شخصيت بزرگ و ارزنده اي همچون جناب آقاي مهندس مير سعيد باشد.

;

استفاده از مطالب فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به تیم برنامه نویسی آویسا می‌باشد .