پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : پنجشنبه مورخ 29 مهر 1400 هجری شمسی ، مطابق با 14 ربیع الاول 1443 هجری قمری ، مطابق با 21 اکتبر 2021 میلادی

نظرات آقاي عليرضا بوژمهراني در خصوص مقاله ي جناب آقاي قاضي مير سعيد با موضوع (بررسي مجدد مقارنه هاي زمين مركزي و مكان مركزي)

 

استاد ارجمند و دوست گرامي جناب آقاي مهندس قاضي مير سعيد

با سلام

نامه ي مورخ 19 خرداد حضرتعالي را با دقت مطالعه كردم. توصيه ي آنجناب براي سريع تصميم نگرفتن در خصوص ارسال پاسخ را نيز مورد توجه ويژه قرار دادم و تمامي مكاتبات گذشته را بار ديگر مرور كردم. در نامه 11 خرداد اينجانب ، دو موضوع مطرح شده بود ؛ يكي در باره قابل مقايسه بودن ( يا نبودن ) سن هلال شامگاهي با سن هلال در روز و ديگري در باره حد دانژان. در خصوص حد دانژان ، همانگونه كه عرض شد بنده فرمايشات حضرتعالي را در مورد بخشي از موضوع بطور كامل پذيرفتم و در مورد بخش ديگري از آن ، به رويكرد و توصیه ی همیشگی شما رجوع كردم كه همانا رصد و كار مطالعاتي بيشتر است.

در مورد قابل مقایسه بودن ( یا نبودن ) سن هلال شامگاهی با سن هلال در روز ، قصد بنده تکرار پرسشها نبود . مطرح کردن موضوع سن مکان مرکزی هم بدلیل دفاع از این نظریه نبود.

بنده احساس میکردم وقتی در موضوع سن هلال ، در دو مقايسه ي سن هلال ( یکی مقایسه سن هلال شامگاهی با سن هلال در روز و دیگری مقایسه سن زمین مرکزی با سن مکان مرکزی) ، از دو روش مختلف استفاده كنيم ، با تضاد در منطق بحث مواجه خواهيم شد. موضوع بر سر اين نبود كه آيا سن زمين مركزي بهتر است يا سن مكان مركزي ؛ عرض بنده اين بود كه چرا از يك منطق براي هر دو مقايسه استفاده نميكنيم ؟ حضرتعالي در مقایسه سن زمین مرکزی با سن مکان مرکزی ، از منطق استاندارد مورد قبول براي محاسبه زمان مقارنه استفاده مي فرماييد ، و با دلايلي كه برشمرديد ( كه البته هر يك از آنها جاي بحث و گفتگو دارد ) نيازي نمي بينيد كه به شرايط رصدي توجه شود. اين منطق ، كاملا" پذيرفتني است و بحثي در مورد آن نداريم. اما در مقایسه سن هلال شامگاهی با سن هلال در روز ، حضرتعالي بجای رجوع به همین منطق و استاندارد ، میفرمایید تفاوت شرايط رصدی ايجاب ميكند كه براي هر يك از اين مدلهاي رصد ، ركوردي جداگانه در نظر گرفته شود. به نظر میرسد این نوعی تضاد در منطق بحث باشد. عرایض و پرسشهای بنده نیز در همین رابطه بود.

در مورد مقایسه سن هلال با جدائی زاویه ای ، جسارتا" عرض میکنم که کماکان به همان اعتقاد قبلی هستم.

حسن رکوردگیری مستقل برای سن هلال ، این پارامتر را دارای ارزش علمی ویژه ای نمی کند. ارزش تاریخی سن هلال به جای خود محفوظ است اما به عقیده ی بنده ، چون 4 هلال آقایان استم ، موحد نژاد ، حضرتعالی و شریفی با هم قابل مقایسه هستند ، ضمن اينكه هر چهار رصد داراي ارزش علمي بالايي است ،‌رصد حضرتعالی دارای ارزش تاریخی منحصر بفرد و رصد آقای شریفی دارای ارزش علمی بیشتری ( نسبت به سه رصد دیگر ) است.

موضوع برتري محاسبه سن هلال بر اساس مقارنه ي مكان مركزي و يا چالشهاي محاسبه سن زمين مركزي ، اصولا" در مكاتبات اخیر بنده ( به عنوان یک موضوع اصلی و مورد بحث ) مطرح نبوده است. در اين رابطه ، بنده در تمام سخنرانیها و یادداشتهایم ، مبنای محاسبه ی سن هلال را ، مقارنه زمین مرکزی اعلام کرده و ميكنم. اما در عين حال ، ابهامات ذهنی قبلی را هنوز هم دارم ؛ منتهی تا زمانی که این ابهامات به نتیجه ای یقینی نرسد ، رویکردم همان سن زمین مرکزی است. در مقایسه سن هلال شامگاهی با سن هلال در روز هم ، عرض بنده سن زمین مرکزی بود.

مثالی که در مورد عکاسی از هلال در سه زمان مختلف ( قبل ، همزمان و بعد از مقارنه ی مکان مرکزی ) عرض شد ، فرضی بود. این فرض صرفا" برای طرح راحتتر یک پرسش ، مورد استفاده قرار گرفت. متوجه این موضوع بودم که هلالی با این خصوصیات در آسمان نخواهیم داشت. در اینجا هم بنده قصد داشتم در مورد منطق این موضوع پرسشی را مطرح کنم و برای اینکار نیازی به استفاده از داده هاي حقيقي نبود. اگر بخواهم همان پرسش را با داده هاي واقعي مطرح كنم بايد عرض شود كه :

آقای مارتین در روز 5 می 2008 در Munich Public Observatory ( عرض جغرافیایی 48 درجه و 07 دقیقه و 18.12 ثانیه شمالی و طول جغرافیایی 11 درجه و 36 دقیقه و 24.84 ثانیه شرقی ، 550 متر ارتفاع از سطح دریاهای آزاد ، 2 اختلاف زمانی با زمان بین المللی ) برای آشکار سازی هلال اقدام کرده است. مقارنه ی زمین مرکزی در ساعت 14:18 روز 5 می 2008 و مقارنه ی مکان مرکزی ( مساوی شدن طول دایرة البروجی ماه و خورشید در افق آقای مارتین ) در ساعت 15:07 همان روز ( به وقت رسمی آلمان ) روی داده است. با استفاده از نرم افزار Accurate Times مختصات دایرةالبروجی ماه و خورشید در دو زمان اشاره شده ، به شرح زیر بوده است :

1- مختصات دایرةالبروجی در ساعت 14:18 ( مقارنه زمین مرکزی )

طول دایرةالبروجی خورشید 45 درجه و 22 دقیقه و 20 ثانیه

طول دایرةالبروجی ماه 45 درجه و 01 دقیقه و 00 ثانیه

عرض دایرةالبروجی ماه 4 درجه و 33 دقیقه و 34 ثانیه (شمالی)

2- مختصات دایرةالبروجی در ساعت 15:06:40 ( مقارنه مکان مرکزی در افق آقای مارتین )

طول دایرةالبروجی خورشید 45 درجه و 24 دقیقه و 18 ثانیه

طول دایرةالبروجی ماه 45 درجه و 24 دقیقه و 18 ثانیه

عرض دایرةالبروجی ماه 4 درجه و 24 دقیقه و 18 ثانیه (شمالی)

عکسهای زیر ، به ترتیب در ساعتهای 14:12 ، 15:03 و 15:50 ( به وقت رسمی آلمان ) توسط آقای مارتین گرفته شده که پس از پردازش تصویر ، هلال ماه در هر سه عکس آشکار شده است :

 

عکس شماره 1 در ساعت 14:12

 

عکس شماره 2 در ساعت 15:03

 

عکس شماره 3 در ساعت 15:50

جدول زیر مختصات هلال ماه را برای زمان گرفتن تصاویر فوق نشان میدهد :

 

عکس شماره 1

عکس شماره 2

عکس شماره 3

زمان گرفتن عکس

14:12

15:03

15:50

طول دایرةالبروجی ماه

44:58:10

45:22:31

45:45:36

طول دایرةالبروجی خورشید

45:22:06

45:24:08

45:26:01

اختلاف طول دایرةالبروجی ماه و خورشید

00:23:56 -

00:01:37 -

00:19:35

سن هلال ( بر اساس مقارنه زمين مرکزی )

منفی 6 دقیقه

مثبت 45 دقیقه

مثبت 92 دقیقه

ترتیب مختصات = ثانیه : دقیقه : درجه قوسی

رنگ زرد = هلال پیر رنگ سبز = هلال جوان

این جدول مشخص میکند که در عکس شماره 1 هلال پیر ، و در عکس شماره 3 هلال جوان ماه آشکار سازی شده است. پرسش در مورد عکس شماره 2 است.

 آیا در این تصویر هلال پیر آشکار سازی شده است یا هلال جوان ؟

 مثبت بودن سن هلال ( مقارنه زمین مرکزی ) حکایت از جوان بودن آن دارد اما منفی بودن اختلاف طول دایرةالبروجی ماه و خورشید ( مقارنه مکان مرکزی ) میگوید که برای آقای مارتین هنوز هلال ماه نو شکل نگرفته است و او ، آشکار سازی هلال پیر را انجام داده است. حضرتعالی در این رابطه می فرمایید " مقارنه مكان مركزي اصول و ساختارش همينطور است كه مشكلات عديده اي را به وجود مي اورد از جمله همين مثالي كه جناب عالي زديد ، حال شما به مطلب من توجه كنيد همين مثالي را كه زديد با سن زمين مركزي محاسبه كنيد خواهيد ديد اب از اب تكان نمي خورد و سن هلال پير را حتي با يك دقيقه مانده به مقارنه و سن هلال جوان را با يك دقيقه پس از مقارنه مشخص مي كند به همين راحتي." .

بزرگ مردی عارف و روحانی در تهران زندگی میکند که پیر و مراد بنده هستند. ایشان حائز درجه استنباط در علم فقه هستند و از کسی تقلید نمی کنند. نظر فقهی ایشان در مورد ثبوت اول ماه ، رویت هلال با چشم غیر مسلح است. بنده همیشه برای عرض ارادت به محضر ایشان ، نتایج رصد هلال را خدمتشان عرض میکنم. اگر عمری برایم باقی باشد امسال در 29 رمضان باید به ایشان عرض کنم که چون هلال شوال در غروب 29 رمضان فقط با چشم مسلح قابل رویت است ، ماه مبارک برای شما 30 روز خواهد بود.

استحضار دارید که اعلام آغاز ماه بر مبنای رویت با چشم مسلح و یا رویت با چشم غیر مسلح ، هر چند نتایج متفاوتی را میتواند در بر داشته باشد ، اما به معنای مغایرت با یکدیگر نیست ؛ زیرا این تفاوت ناشی از استفاده از دو قرارداد مختلف است.

ممکن است در سطح ملی و با در نظر گرفتن شرایط سیاسی و اجتماعی ، ناچار به انتخاب یکی از این دو مبنا باشیم ، اما بدون در نظر گرفتن شرایط سیاسی و اجتماعی ، هر یک از این دو مبنا قابل قبول و مورد احترام است و رجحانی بر دیگری ندارد. همانگونه که ماه رمضان 1429 میتواند بر مبنای یک قرارداد ، 29 روز و بر مبنای قراردادی دیگر ، 30 روز بوده و مغایرتی هم در بین نباشد ، عکس شماره 2 آقای مارتین میتواند با یک قرارداد آشکار سازی هلال پیر و با قراردادی دیگر آشکار سازی هلال جوان باشد. در واقع ، در اینجا مشکل و یا مغایرتی وجود ندارد که بخواهیم یکی از این دو قرارداد را حذف کنیم. مغایرت در آنجا خواهد بود که از یک قرارداد ، دو برداشت و نتیجه ی مختلف بدست آوریم.

در مورد انطباق مثلث هایی که فرمودید در مقارنه مکان مرکزی برای راصد تشکیل میشود ، به واقع جواب آن را نمیدانم. بسیار ممنون خواهم شد که هم در این باره راهنمایی بفرمایید و هم متذکر شوید که این انطباق و یا عدم انطباق چه مزیتی برای محاسبه مقارنه ی زمین مرکزی در بر دارد.

به نظر بنده کنار گذاشتن قوانین قدیمی نجوم زمانی میسر است که قوانین جدید ، خط بطلان بر فرضیات و یا قوانین قبلی بکشند ( مثل فرضیه قرار گرفتن زمین در مرکز عالم ) و یا یک تعریف را دقیقا" جایگزین تعریف قبلی کنیم ( مثل تعریف جدید سیاره که منجر به حذف نام پلوتو از جرگه ی سیارات منظومه شمسی شد). اما ارائه یک تعریف جدید از یک موضوع ، همیشه به معنای حذف قواعد ، قوانین و یا تعاریف قبلی نیست. به عنوان مثال در نجوم قدیم از دستگاه مختصات دایرةالبروجی برای محاسبات استفاده میشد ( و هنوز هم در رویت هلال از آن استفاده میشود ). دستگاه مختصات بعد و میلی بعدها ابداع شد و هم اکنون کاربرد فراوان در مراکز نجومی دنیا دارد.

 در کنار این دو ، دستگاه مختصات سمت ارتفاعی را نیز داریم که در رویت هلال مورد استفاده ی فراوان قرار میگیرد. اینها قواعد و تعاریف متفاوتی هستند که یکدیگر را نقض نمیکنند بنابراین هر یک ، در جای خود معتبر است. تعریف مقارنه زمین مرکزی ( که صرفا" محاسباتی است و قابلیت رویت شهودی ندارد ) یک تعریف جدید است که با همان اهدافی که حضرتعالی تشریح فرمودید مطرح است اما این تعریف جدید ، نقض کننده ی تعریف مقارنه مکان مرکزی ( که هم محاسباتی است و هم قابلیت رویت شهودی دارد ؛ بویژه در زمان کسوف ) نیست. این مطلب شبیه دستگاه مختصات زمین مرکزی و مکان مرکزی است. هر یک از این دو دستگاه مختصات ، مبنا و کاربرد ویژه خود را دارد و دیگری را نقض نمیکند.

از طرف دیگر ساده کردن محاسبات یک بحث است و دقیق بودن آنها بحث دیگری. دو کودک را در نظر بگیریم که اولی در ساعت 23:59:59 روز اول فروردین و دومی در ساعت 00:00:01 دوم فروردین به دنیا آمده باشند. این دو کودک از نظر شناسنامه ای ( همان منطق استاندارد سازی بمنظور ساده کردن محاسبات) با یکدیگر یک روز اختلاف سن دارند اما اختلاف سن حقیقی آنان فقط 2 ثانیه است. بنده محاسبات زمین مرکزی را رد نکرده ام اما وقتی می بینم در محاسبات پرواز سفینه های فضایی علاوه بر محاسبات بر مبنای مرکز جرم ( برای محاسبه نیروی گرانش ) به محاسبات مکانی و هواشناسی نیز به همان اندازه اهمیت میدهند و به عنوان مثال در فرود سفینه های روح و فرصت و ققنوس ، حتی به تاثیر گرد و غبار و گرمای سطحی مریخ بر غلظت جو آن هم توجه میشود تا بر اساس آن ، زمان باز شدن چترهای کاهش سرعت را تعیین نمایند ، به این نتیجه میرسم که تمامی این محاسبات در جای خود دارای ارزش و اعتبار هستند و هیچیک را نمیتوان نادیده گرفت و از آن گذشت.

اجازه ميخواهم ابهاماتي كه در مورد روشهاي محاسبه سن هلال وجود دارم را در مبحثي جداگانه خدمت حضرتعالي مطرح نمايم تا اين موضوع تاثيري بر موارد ذکر شده در این نامه نداشته باشد.

 در پایان لازم است به جهت راهنمائی های مشفقانه ی حضرتعالی تشکر و قدردانی نمایم. توفیق روز افزون شما را آرزومندم.

با احترام و عرض ارادت مجدد

عليرضا بوژمهراني

22 خرداد 1387 - اصفهان

;

استفاده از مطالب فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به تیم برنامه نویسی آویسا می‌باشد .