پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : دوشنبه مورخ 3 آبان 1400 هجری شمسی ، مطابق با 18 ربیع الاول 1443 هجری قمری ، مطابق با 25 اکتبر 2021 میلادی

( گفتمان 10 ) نظراتي در خصوص پيش بيني رويت هلال رمضان 1428 در روز

بسم الله الرحمن الرحیم

با عرض سلام مجدد به تمامی دوستان و همکاران گرامی و با آرزوی قبولی طاعات و عبادات همه ی مومنین در ماه شریف رمضان

پیرو عرایض قبلی ، مطالبی دیگری را در خصوص پیش بینی رویت هلال رمضان در روز به استحضار شما میرسانم. در همینجا از همکاری سایر دوستان گرامی در پربار شدن این گفتگوها تشکر میکنم.

در نوشتار دوستان ارجمند آقایان مهندس رستمی ، علی ابراهیمی ، محمد سلطان الکتابی و احمدیان به موضوع مهمی اشاره شده است که باید به آن توجه کرد. عین مطلبی که این دوستان فرموده اند را بار دیگر مرور میکنیم :

جناب آقای مهندس رستمی (پایگاه اطلاع رسانی هلال ماه – گفتمان 4 ) : تعداد 26 رصد موفق هلال در روز انجام شده، برای پيش بينی رؤيت پذيری هلال کافی نيست و راه درازی تا رسيدن به يک معيار دقيق وجود دارد......

جناب آقای علی ابراهیمی ( مقاله منتشر شده در سایت آسمان پارس ) : متأسفانه اگر نگاهي به جداول رويت هلال در روزهاي گذشته بياندازيم هلالي را با اين مختصات نخواهيم يافت كه رويت شده باشد! چون ماه در اوج قرار دارد و همه‌ي هلال‌در روز‌هاي رويت‌شده نزديك به حضيض رويت شده‌اند. سال گذشته نيز كه خط رويت‌پذيري بالاتر بود رصدگران كمي اقدام به رويت آن هلال كه شبا‌هت‌هاي زيادي به هلال رمضان 1428 دارد در روز كردند كه موفقيتي در پي نداشت. اما اكنون مسأله متفاوت‌تر از پارسال است .....

جناب آقای محمد سلطان الکتابی (پایگاه اطلاع رسانی هلال ماه – گفتمان 5) : به نظر می رسد هنوز در پیش بینی رویت اهله در روشنایی روزهم راه درازی در پیش است ، هم تحقیقات بیشتری نیاز است و هم تجارب رصدی افزونتر. هر چند با مقایسه هلال رمضان با چند رکورد قبلی به نظر می رسید احتمال رویت این هلال در روز بالا خواهد بود ولی به نظر حقیر با اکتفا به نتایج چند رصد محدود در این زمینه نیز نخواهیم توانست به صورت قطعی از اسرار رویت هلال در روشنایی روز پرده برداریم.

جناب آقای عباس احمدیان (پایگاه اطلاع رسانی هلال ماه – گفتمان 7) : داده های ما درباره هلال در روز بسیار کم است و حتی من نوعی که بطور مستقیم با هلال در روز ارتباط داشته ام نمی توانم با صراحت در مورد رویت پذیری یا رویت ناپذیری این هلالها نظری ارائه نمایم زیرا بدرستی نمی دانیم که چه عواملی در رویت شدن این هلالها موثر هستند

نظرات فوق ، به یک موضوع واحد اشاره دارند. رویت هلال در روز ، فعالیتی نوپا است و داده های رصدی زیادی از این رصدها در اختیار نیست ؛ که البته همین اندک داده های رصدی نیز عمدتا" حاصل تلاش رصدگران کوشا و پرتوان کشور عزیز ما است. برای دستیابی به معیاری دقیق در خصوص پیش بینی رویت پذیری هلال در روز ، نیاز به داده های رصدی بیشتری داریم و قطعا" هر چه این داده ها بیشتر باشد ، دقت پیش بینی ها نیز فزونتر خواهد شد.

تا این بخش از بحث ، بنده نیز با این دوستان هم عقیده هستم. اما ممکن است از نظرات فوق اینگونه هم استنباط شود که داده های رصدی موجود ، برای بررسی رویت پذیری هلال رمضان 1428 در روز ، کفایت نمیکند. جناب آقای احمدیان در این رابطه با صراحت بیشتری اظهار نظر کرده و می گویند : صرف اینکه جدایی زاویه ای فلان رصد این اندازه بوده و یا کمتر ، نمی تواند ملاک مناسبی برای صدور حکم به رویت پذیری و یا رویت ناپذیری اینگونه هلالها باشد . آقای احمدیان همچنین به تفاوت بین رصد هلال در روز با رصد هلال شامگاهی اشاره کرده و میگویند : توجه داشته باشید که هلال در روز عوامل تاثیر گذار خاص خود را دارد که با رویت در شامگاه بسیار متفاوت است.

با توضیح اینکه در بررسی رویت پذیری هلال رمضان در روز نیز ، از داده های رصد در روز استفاده شده است و نه داده های رصد شامگاهی ، هم اکنون به بررسی این مطلب می پردازم که آیا استفاده از چند داده رصدی محدود میتواند ما را در امر پیش بینی رویت پذیری هلال در روز یاری رسان باشد؟

پاسخ این پرسش ، بسته به اینکه پرسش چگونه مطرح شده باشد و با چه هدفی به این داده ها نگاه کنیم متفاوت خواهد بود. به مثال زیر توجه فرمایید :

1- پهلوان حسین رضازاده در مسابقات جهانی سال 2005 در حرکت دوضرب موفق به بلند کردن وزنه 260 کیلوگرمی شد و مدال طلا گرفت.

2- پهلوان رضازاده در مسابقات جهانی سال 2006 با بلند کردن وزنه 263.5 کیلوگرمی موفق شد رکورد جهانی حرکت دو ضرب را به میزان 1 کیلوگرم بهبود بخشد.

3- پهلوان رضازاده در تمرینات قبل از مسابقات موفق شده بود در حرکت دوضرب وزنه 265 کیلوگرمی را بالای سر ببرد اما مربی تیم ، مطمئن نیست که آیا پهلوان مکث لازم را زیر وزنه داشته است یا خیر؟

در مثال فوق ، با سه داده ورزشی مواجه هستیم. حال با طرح چند پرسش ، میخواهیم ببینیم داده های محدود فوق تا چه اندازه در پاسخگوئی به این پرسشها کارائی دارند.

پرسش اول : آیا هر فردی که از نظر خصوصیات جسمی و تکنیکهای ورزشی همانند پهلوان رضازاده باشد ، قادر خواهد بود در ورزشگاهی که تمامی خصوصیات آن همانند محل برگزاری مسابقات جهانی 2006 است ، در حرکت دوضرب وزنه 261.5 کیلوگرمی را بالای سر ببرد؟

پرسش دوم : آیا پهلوان رضازاده میتواند وزنه 265 کیلوگرمی را بالای سر ببرد؟

پرسش سوم : آیا پهلوان رضازاده میتواند بر وزنه 270 کیگوگرمی غلبه کند؟

پرسش چهارم : سنگینترین وزنه ای که پهلوان رضازاده میتواند بالای سر ببرد چقدر است ؟

با اینکه داده های ورزشی ما در این رابطه بسیار محدود است اما با همین داده های محدود میتوانیم به پرسش اول پاسخ مثبت دهیم ؛ زیرا وقتی پهلوان ما وزنه 263.5 گیلوگرمی را بالای سر برده است ، این منطقی خواهد بود که کسی در شرایط مساوی از نظر جسم و تکنیک و محیط ، بتواند وزنه 261.5 کیلوگرمی را بلند کند.

در مورد پرسش دوم میتوانیم بگوئیم با اینکه ایشان این وزنه را بالای سر برده است اما از آنجا که ممکن است مکث کافی را انجام نداده باشد ، بهتر است منتظر تلاش مجدد ایشان در این زمینه باشیم ( بدون رد کردن رکورد ثبت شده ، اظهار نظر در مورد آن را مکول به تکرار رکورد کرده ایم ).

در پاسخ به پرسش سوم فقط میتوانیم بگوئیم داده های ما برای این اظهار نظر کفایت نمیکند و نیازمند گزارش های بیشتری در این زمینه هستیم.

در پاسخ با پرسش چهارم هم باید گفت که این داده ها به تنهایی نمیتوانند پاسخگوی این پرسش باشند و باید از علوم دیگری نظیر آناتومی ، فیزیک ، ریاضی و .... نیز در این رابطه استفاده کرد.

در ارتباط با محدودیت تعداد داده های رویت هلال در روز نیز همین وضعیت حاکم است ؛ بدین معنا که این داده های محدود :

- برای پاسخگوئی به برخی پرسشها کافی هستند.

- برای پاسخگوئی به دسته ای دیگر از پرسشها ناکافی هستند.

- و برای تعداد دیگری از پرسشها میتوانند در کنار اطلاعات تکمیلی دیگر ، کاربرد داشته باشند.

نتیجه آنکه : هر چند داده های کنونی رویت هلال در روز برای ارائه یک معیار نسبتا" دقیق ( که در آن چگونگی رویت پذیری هلال در روز با استفاده از ابزار مختلف بیان شود ) کافی نیست و همانگونه که جناب رستمی فرموده اند راه درازی تا رسیدن به یک معیار دقیق وجود دارد ، اما همین رکوردهای محدود ، برای بررسی قابلیت رویت پذیری هلال رمضان در روز ، کافی است و میتواند ما را به این نتیجه برساند که در صورت وجود شرایط جوی یکسان ( مشابه رصدهای حدی مورد اشاره در نامه قبل ) ، هلال رمضان 1428 با استفاده از ابزار یکسان در روشنائی روز قابل رویت بوده است. البته همانگونه که جناب آقای حسن زاده اشاره کرده اند ، این بررسی بر پایه مشخصه های نجومی موثر در رویت هلال و بدون در نظر گرفتن مشخصه های جوی ، فیزیولوژیکی و ....صورت گرفته است.

این یک واقعیت است که شرایط محیطی رصدها با یکدیگر متفاوت است. تفاوت در سرعت وزش باد ، مقداری تفاوت در درجه حرارت محیط ، اندکی غبار ، لایه ای از رطوبت و بخار آب ، قدری تفاوت در ارتفاع رصدگاه ، میزان ارتفاع موانع افق و .... میتواند تاثیرات چشمگیری بر رصد گذاشته و آن را موفق یا ناموفق کند.

 شاید بر همین اساس ، این نکته به ذهن خطور کند که اصولا" نمی توان هیچ دو رصدی را با یکدیگر مقایسه کرد چرا که شرایط محیطی هر رصد ، با رصد دیگر متفاوت بوده است. اما گفتگوی ما در باره ی پیش بینی رویت پذیری هلال است .

 اگر به تقویم سال آینده نگاه کرده باشید ، حداقل دو هلال بسیار جذاب را در آن خواهید یافت که در آن ، پارامترهای هلال به رکوردهای حدی بسیار نزدیک هستند و در هر دو مورد ، متولیان تقویم حکم به قابل رویت بودن این هلالها داده اند. قطعا" آنان از داده های رصدی موجود ، برای بررسی رویت پذیری این دو هلال استفاده کرده اند ، اما آیا آنان میتوانستند برای سال آینده پیش بینی کنند که در آن دو روز موعود ، درجه حرارت محیط ، سرعت وزش باد ، میزان رطوبت هوا ، میزان غلظت و ارتفاع غبار ، محل رصد رصدگران ، ارتفاع موانع محل رصد و ...... به چه میزان خواهد بود؟ قطعا" باید گفت خیر ؛ زیرا نه تنها آنان ، بلکه هیچ فرد دیگری نیز قادر به این پیش بینی نیست. در بحث پیش بینی رویت پذیری هلال ، چاره ای جز اتکاء به پارامترهای نجومی هلال و مقایسه ی آن با پارامترهای مشابه در رصدهای گذشته نیست. دوستانی که در رصد هلال ذیقعده 1426 همراه بنده بودند بیاد دارند که در زمان حرکت به سمت رصدگاه ، آسمان اصفهان تمام ابری بود ، اما آسمان هلاغره به پاکی اشک چشم. 48 ساعت قبل از رصد و در همین رصدگاه ، آسمان پوشیده از ابرهایی بود که هرچند زیبائی خیره کننده ای بوجود آورده بود ، اما اگر بنا بود هلالی را در میان این ابرها بیابیم قطعا" ما را دچار مشکل میکرد. در نقطه مقابل ، بارها و بارها علیرغم وجود شرایط مناسب جوی در ساعات قبل از رصد ، درست در لحظه حساس ، آسمان تیره و تار شده و شرایط جوی مانع از رصد ما شده است. این مثالها همگی حکایت از غیر قابل پیش بینی بودن مشخصه های تاثیر گذار محیطی دارند. تازه ، اگر بخواهیم همانند جناب رستمی ، دقت نظر و نکته سنجی را تا اندازه گیری قطر مردمک چشم رصدگران هم بالا ببریم ، آیا باز هم قادر به پیش بینی رویت پذیری هلال هستیم؟ آیا میتوان پارامترهایی را که غیر قابل پیش بینی هستند ، در پیش بینی رویت پذیری هلال دخالت داد؟

حال که به موضوع قطر مردمک چشم اشاره شد بد نیست یادی از سرکار خانم لاله عزیزی داشته باشم. ایشان از اعضای قدیمی مرکز آموزش نجوم ادیب بوده و هستند که چندین سال است به همراه همسرشان ( آقای علیرضا رفیعی که از دوستان بسیار صمیمی بنده و از پایه گذاران مرکز آموزش نجوم ایب هستند ) در کانادا مقیم شده اند. سرکار خانم عزیزی چشمان درشتی دارند و همانند بنده ، کره چشم ایشان نیز ( نسبت به افراد عادی ) قدری از کاسه چشم بیرون تر قرار گرفته است. البته من هیچ موقع به چشمان ایشان خیره نشدم تا قطر مردمک چشمشان را ببینم ، ولی در رویت هلال با چشم غیر مسلح ، ایشان همیشه اولین نفری بودند که هلال را می دیدند و معمولا" بنده با اختلاف زمانی بیش از 5 دقیقه ( بعضا" تا 10 دقیقه ) نسبت به ایشان ، قادر به تشخیص هلال میشدم. برای هر دوی این دوستان گرامی آرزوی سلامتی ، بهروزی و موفقیت میکنم و امیدوارم بار دیگر فرصت دیدار آنان نصیبم گردد.

با احترام

علیرضا بوژمهرانی

12 مهر 1386

;

استفاده از مطالب فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به تیم برنامه نویسی آویسا می‌باشد .