پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : جمعه مورخ 1 مرداد 1400 هجری شمسی ، مطابق با 13 ذیحجه 1442 هجری قمری ، مطابق با 23 جولای 2021 میلادی

مقالات

 

ضمن تشکر از دوست گرامی جناب آقای لاوری مدیر سایت هفت آسمان به منظور تنظیم مطالب ذیل :

 

با توجه به اینکه ماههای قمری براساس رویت ماه بوده و مراسم دینی مسلمانان هم بر پایه ماههای قمری انجام میگیرند رویت هلال ماه نو دارای اهمیت زیادی است.در وضعیت محاق٬ مطابق شکل زیر، ماه بین زمین و خورشید،  قرار داشته و تمام سطح ماه که رو به زمین  است تاریک و تقریبا غیر قابل مشاهده  می باشد . در این حالت طبق تعریف علم ستاره شناسی(و نه تعریف شرعی)، اصطلاحاً ماه نو  و یا متولد می­شود و از این زمان به بعد، سن ماه را محاسبه می کنند(به این حالت مقارنه ماه وخورشید نیز گفته می شود، در زمان مقارنه اگر ماه بر روی یا در نزدیکی یکی از گره­های مداری خود باشد،  خورشید گرفتگی اتفاق می افتد.)

 

 پس از گذشت حداقل 10 ساعت از مقارنه( قرار گیری ماه،زمین وخورشید در یک خط فرضی) در بهترین حالت و 15 ساعت در بدترین وضعیت، و با حداقل 7 درجه جدایی زاویه ای ماه از خورشید (از دید یک ناظر روی سطح زمین)که حد دانژون نامیده می شود، اولین و نازک­ترین هلال تشکیل شده و کم کم هلال قابل مشاهده خواهد بود.از دید شرعی طبق سنت پیامبر اسلام، درصورت مشاهده هلال جدید در هنگام غروب خورشید، این زمان آغاز ماه نو می باشد واز فردای آن روز ماه جدید قمری شروع می شود.در زمان ماه نو در روز ۲۹ یا ۳۰ ماه قمری ،رصدگران هلال با تمام تجهیزات (دوربین دو چشمی ،تلسکوپ،..) عصر هنگام در منطقه غرب آسمان ودر حوالی تقریبی غروب خورشید به شکار هلال و یا از دید شرعی به استهلال می پردازند.رویت بعضی از هلالها آسان بوده و رویت بعضی نیز بسیار دشوار است و رصد گر باید دارای تجربه زیادی در استهلال داشته باشد(هلال های بحرانی).قابل ذکر است در بعضی از دولتهای مسلمان ملاک آغاز ماه قمری جدید، رویت ماه نیست بلکه با شرایطی بعد از آغاز ماه نو از دید ستاره شناسی(از لحظه کمترین فاصله ماه با خورشید)،بدون مشاهده هلال،آغاز ماه اعلام می شود.برای آشنایی با ستاد استهلال در ایران اینجا راکلیک نمایید.

 

فاصله زمانی بین دو ماه نو بطور متوسط در حدود 29.530589 روزخورشیدی متوسط بوده و یک ماه هلالی نام دارد.در مورد ماه این فاصله زمانی به دلیل اثرات گرانشی در هر قرن به اندازه دو میلیونیم روز افزایش می یابد وفاصله زمانی بین هر دو ماه نو می تواند تا 7 ساعت با مقدار متوسط آن اختلاف داشته باشد.

 

                                 ابعاد مختلف رویت هلال

 

۱-مسئله فقهی وملاک تقویم قمری(برای کسب اطلاعات بیشتر اینجا را کلیک نمایید)

۲-مسائل حقوقی وحساسیت در ماههای حرام

۳-مسائل نجومی وعلمی در تحقیقات مانند مدل سازی ریاضی(حرفه ای)

۴-مسائل رقابتی ورکورد گیری(آماتوری)

۵-جنبه هنری وزیبایی(عکاسی)

۶-.......

 

                           پارامترها وعوامل نجومی مهم در رویت هلال

 

۱-زمان مقارنه(لحظه برابر شدن طول سماوی ماه وخورشید)

۲-سن هلال

۳-جدایی زاویه ای ماه وخورشید(حد دانژون)

۴-اختلاف سمت ماه وخورشید در زمان غروب خورشید

۵-ارتفاع هلال                   

۶ -مکث ماه

۷-ضخامت هلال

۸-فاز هلال

۹-طول کمان هلال

۱۰-زاویه توجیه هلال با افق

۱۱-موقعیت جغرافیایی ناظر(بدلیل ارتباط مستقیم پارامترهای رویت با مختصات جغرافیایی)

۱۲- عرض دایره البروجی ماه

۱۳-در اوج یا حضیض بودن ماه

۱۴- عوامل محیطی(ابر،دما،فشار و رطوبت،وجود گرد وغبار)

۱۵-قدرت ابزار اپتیکی در صورت لزوم استفاده از ابزار

۱۶-قدرت تفکیک چشم ناظر

۱۷- اطمینان پذیری حواس وچشم(هلال باید چندبار  ودر حد چند ثانیه رویت شود،برای حصول اطمینان توصیه می شود چندبار چشمان خود را بازوبسته نمایید و روی تصویر متمرکز شوید)

۱۸-زوال خورشید.زاویه ارتفاع منفی خورشید که نشان دهنده میزان تاریک شدن آسمان می باشد بعنوان پارامتر زوال در رویت پذیری اهمیت پیدا می کند.

 

 

                        مطلبی درباره عرض دایره البروجی ماه

 

عرض دایرة البروجی ماه حداکثر بین مثبت ۵ تا منفی ۵ تغییر می کند. یعنی حداکثر به همین اندازه با  دایرة البروج فاصله می گیرد .اگر عرض مثبت ۵شد در این حالت معمولا ماه نو در سمت راست نقطه غروب خورشید در آسمان مغرب دیده می شود.اگر عرض دایرة البروجی ماه منفی ۵باشد در زمان غروب ،ماه نو در سمت چپ خورشید بوده و در عرضهای جغرافیایی میانه مانند ایران  در نیمکره شمالی زمین به علت کم بودن زاویه با افق معمولا دیدن آن (علیرغم خوب بودن بقیه پارامترهای رویت مانند جدایی زاویه ای بین ماه و خورشید ،سن ماه ، اختلاف سمت ماه و خورشید، ضخامت هلال ، فاز هلال و..)سخت تر است.در چنین مواردی رویت هلال در روز پیشنهاد می شود.شکل زیر حالتی را نشان می دهد که عرض دایره البروجی ماه منفی ۵ بوده و ماه نو در ماههای آخر پاییز و اول زمستان رخ دهد.از این لحاظ بدترین حالت زمانی رخ می دهدکه ماه نو در اواخر تابستان تا اوائل پاییز رخ دهد.

 

                 مطلبی درباره در اوج یا حضیض بودن ماه

 

مدار چرخش ماه بدور زمین مداری بیضوی شکل است ومدارهای بیضی شکل دارای دو نقطه اوج(بیشترین فاصله) وحضیض(کمترین فاصله)هستند.زمانی که ماه در اوج باشد بدلیل فاصله بیشتر دارای اندازه ظاهری کوچکتر وبر اساس قوانین سه گانه کپلری دارای سرعت کمتری در آسمان می باشد. در صورتیکه ماه نو  در زمان اوج بودن ماه رخ دهد ماه به دلیل سرعت کمتر، به آرامی از خورشید فاصله می گیرد .در این حالت با وجود سن زیاد ماه جدایی زاویه بین ماه وخورشید کم بوده و این رویت هلال را  دشوار می کند.علاوه بر این ،دور بودن ماه به معنای کوچک تر ،کم نور تر بودن قرص ماه وکم بودن سطح بازتاب کننده ماه نیز می باشد که به نوبه خود رویت را سخت تر می کند.برخلاف در اوج بودن،اگر ماه نو در زمانی رخ دهد که ماه در حضیض باشد علاوه بر اینکه  قرص ماه بزرگتر وسطح روشن آن بزرگتربوده،سرعت ظاهری ماه نیزبیشتر بوده وماه با سرعت بیشتری از قرص درخشان خورشید فاصله گرفته وبا وجود سن کم می تواند جدایی زاویه مناسبی با خورشید داشته و رویت هلال ساده تر خواهد بود.

                                           بطور کلی

زیاد بودن ارتفاع ماه در هنگام غروب خورشید ،زیاد بودن اختلاف سمت ماه وخورشید در هنگام غروب خورشید،زیاد بودن مدت زمان مکث ،زیاد بودن سن ماه ،زیاد بودن فاز هلال،زیاد بودن ضخامت میانی ،مثبت بودن عرض دایرة البروجی و در حضیض بودن ماه موجب آسان شدن رویت و بر عکس: کم بودن ارتفاع ماه در زمان غروب خورشید،کم بودن اختلاف سمت ماه وخورشید ،کم بودن سن هلال،کم بودن مدت زمان مکث ،کم بودن فاز هلال ،کم بودن ضخامت میانی،منفی بودن عرض دایره البروجی و نهایتا"در اوج بودن ماه موجب دشوار شدن استهلال می شود.در بعضی از هلالها با وجود مناسب بودن اغلب پارامترها ،کم بودن یک پارامتر می تواند استهلال را به سوی حالت بحرانی سوق دهد علاوه بر این اثر کم بودن بعضی از پارامترها نیز در هلال های مختلف می تواند متفاوت باشد وبطور کلی هر هلالی شرایط خاص خودش را دارد.

 

                           روشهای رویت هلال ماه نو

 

۱-چشم غیر مسلح(بدون ابزار)

۲-دوربین دوچشمی معمولی

۳- دوربین دوچشمی حرفه ای

۴-تلسکوپ

۵- CCD  (دوربینی الکترونیکی با قابلیت پردازش تصویر بکمک کامپیوتر:از لحاظ مسائل فقهی ثبت تصویر هلال بکمک سی سی دی به تنهایی جهت اثبات رویت کافی نیست.)

 

                                     

                                                          انواع هلال

 

بطور کلی چندین نوع دسته بندی برای انواع هلال ها وجود دارد:

        هلال ماه را بسته به زمان رویت می توان به سه گروه هلال صبحگاهی هلال شامگاهی وهلال در روز ٬ بسته به ابزار رصد به دو گروه رویت با چشم مسلح وچشم غیر مسلح ٬بسته به پارامترهای حدی رصدی به هلال های غیر ممکن ٬ هلال های بحرانی٬ هلال های رکوردی ٬هلال های سخت وهلال های آسان وبر اساس سن هلال نیز سه گروه هلال پیر٬هلال میانسال و هلال جوان تقسیم نمود.

 

 هلال صبحگاهی به هلالی گفته می شود که بتوان هلال ماه را قبل از طلوع خورشید ویا اندکی بعد از طلوع خورشید رصد کرد.معمولا در حوالی زمان طلوع خورشید در روزهای ۲۷ یا ۲۸ ماه قمری انجام می شود.به طور دقیق تر هلال صبحگاهی آخرین هلال ماه قابل مشاهده،قبل از مقارنه ماه وخورشید است.

 

هلال شامگاهی به هلالی گفته می شود که بتوان در آن هلال را بعد از غروب خورشید ویا اندکی قبل از غروب خورشید رصد نمود.

 

هلال در روز<

;