پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : سه شنبه مورخ 5 مرداد 1400 هجری شمسی ، مطابق با 17 ذیحجه 1442 هجری قمری ، مطابق با 27 جولای 2021 میلادی

پاسخ آقاي بوژمهراني به اظهارات آقاي مير سعيد با موضوع ( بررسي سن هلال شامگاهي و تفاوت هاي ان با سن هلال در روز )

استاد ارجمند و دوست گرامي جناب آقاي مهندس قاضي مير سعيد

با سلام
اميدوارم كه تعطيلات را بخوبي پشت سر گذاشته باشيد ؛ هر چند كه متاسفانه در كشور ما آنقدر تعطيلات هست كه گاهي از وجود اين همه تعطيلات خسته مي شويم و براي رفع خستگي بايد به مرخصي برويم!
 اميدوارم مسئولين ذيربط فكري به حال اين موضوع كنند.

 ضمن تشكر مجدد از فرصتي كه براي پاسخگويي به پرسشها و عريض بنده اختصاص ميدهيد و با تاكيد مجدد بر اينكه اين گفتگوها را براي آموختن بيشتر و حل پاره اي از چالشهاي فكري خود ادامه ميدهم ، به استحضار ميرسانم :
1- در رصد هلالهاي شامگاهي ، براي هر يك از ركوردهايي نظير جدائي زاويه اي ، ارتفاع و ضخامت هلال ، نميتوان به تنهايي و بدون در نظر گرفتن ساير پارامترها امتيازي قائل شد بلكه بايد اين پارامترها و ركوردها را بصورت تركيبي مورد بررسي قرار داد. به عنوان مثال رصدگري هلال شامگاهي را با جدائي 9 درجه ميبيند و رصدگر ديگر ، هلال ديگري را با جدائي 12 درجه.

اگر براي رصدگر اول هلال ماه در زمان غروب خورشيد در ارتفاع 9 درجه بوده باشد و براي رصدگر دوم در ارتفاع 1 درجه ، هر چند كه جدائي زاويه اي رصدگر دوم ، بيشتر از جدائي زاويه اي رصدگر اول بوده است ، اما كار او ارزشمندتر خواهد بود ( همانگونه كه حضرتعالي فرموده ايد "‌ به واقع كداميك از اين رصدها ارزش بيشتري دارد ، طبيعي است انكه سختتر است " ).

جناب آقاي علي ابراهيمي سراجي اين نكته را چند سال قبل مطرح كرده بودند كه در مورد ركورد ارتفاع ، بياييم و اين ركوردگيري را براي اختلاف سمتهاي مختلف بگيريم و مثلا" بگوييم كمترين ارتفاع در اختلاف سمت بين 3 تا 4 درجه.
اما پارامتر سن هلال ، از ساير پارامترها متفاوت است و ميتوان آن را مستقلا" و به تنهايي ركوردگيري كرد.

حسن ركوردگيري مستقل اين است كه ميتوان تعريف استاندارد و يكساني براي آن ايجاد كرد كه در موارد متعدد ، كاربرد يكساني داشته باشد. اين كار براي سن هلال امكان پذير است و ميتوان همان تعريفي كه از سن هلال شد را براي هر سه نوع رصد شامگاهي ، صبحگاهي و هلال در روز بكار گرفت و بدليل استقلال ركوردگيري سن هلال از ساير پارامترها ، ركوردهاي سن هلال در هر سه نوع رصد را ميتوان با هم مقايسه كرد. به نظر بنده اين مقايسه از آن نظر مجاز است كه هر گونه تفاوت قائل شدن مابين اين ركوردها ، نه از جنبه تعريفي و نه از جنبه استقلال ركوردي ، بلكه از جهت شرايط رصدي است. اگر بخواهيم موضوع شرايط رصدي را مطرح كنيم ، آنوقت در موارد مشابه ديگر ( نظير رصد سال 1996 آقاي استم ) نيز بايد شرايط رصدي ( و نه تبعات احتمالي پذيرش يك قاعده ) را مطرح نماييم. نظر حضرتعالي در اين باره چيست؟
2- صرف نظر از ادعاي آقاي استم در مورد سن مكان مركزي هلال ( فاصله زماني بين مقارنه ي مكان مركزي راصد تا اولين رويت هلال ) ،‌ استحضار داريد كه در علم هيئت ، از
مقارنه ي ماه و خورشيد با عنوان قران نيّرين ياد شده و آن را " برابر شدن طول دايرة البروجي ماه و خورشيد " تعريف كرده اند و اين تعريف ، قدمتي طولاني دارد. همچنين يكي از دستگاههاي مختصات براي تعيين محل قراگيري اجرام سماوي در آسمان ، دستگاه مختصات دايرة البروجي است كه در رويت هلال هنوز كاربرد دارد و يكي از پارامترهاي هلال( عرض دايرة البروجي ) در اين دستگاه مختصات محاسبه ميشود.

 پرسش اين است كه آيا با ارائه يك تعريف جديد از مقارنه ( قرار گرفتن مراكز خورشيد ، ماه و زمين بر صفحه اي كه عمود بر دايرة البروج است و يا همراستا شدن مراكز ماه و خورشيد از ديد ناظري كه در مركز كره زمين قرار گرفته است) تعريف قبلي آن ( كه تفاوت ماهوي با تعريف جديد دارد ) ديگر صحيح نخواهد بود؟
3- ميخواهم مثال و پرسشي را با استفاده از موضوع آشكار سازي مطرح كنم. فرض ميكنيم هلال ماه داراي عرض دايرة البروجي 5 باشد. رصدگري تصميم ميگيرد اين هلال را آشكار سازي نمايد. او سه عكس از هلال ميگيرد ؛ عكس اول 1 ساعت قبل از يكي شدن طول دايرة البروجي ماه و خورشيد ( مقارنه ي مكان مركزي ) ؛ عكس دوم در زمان مقارنه ي مكان مركزي و عكس سوم يك ساعت پس از مقارنه ي مكان مركزي. در عكس اول ، هلال پردازش شده ، چپ نگاه ، در عكس دوم سر بزير و در عكس سوم راست نگاه خواهد شد.

 در عكس اول هلال در لبه ي غربي ماه شكل گرفته است ، در عكس دوم در لبه جنوبي و در عكس سوم در لبه ي شرقي. آيا با وجود اين تفاوتها ، ميتوان گفت كه عكس اول هلال پير و عكس سوم هلال جوان ماه را‌ آشكار كرده است؟

حال اگر فرض كنيم مقارنه ي زمين مركزي نيم ساعت قبل از گرفتن عكس اول روي داده باشد. در نتيجه هلال در عكس اول داراي سن مثبت 1.5 ساعت ، در عكس دوم مثبت 2.5 ساعت و در عكس سوم مثبت 3.5 ساعت خواهد بود. آيا مثبت بودن سن هلال دليل آن است كه در هر سه عكس ، هلال جوان ماه آشكار سازي شده است؟

4- در مورد پرسش آخر كه عرض شده بود از كجا ميتوانيم مطمئن شويم كه عدم رويت هلال ناشي از كداميك از عوامل سه گانه ي تشكيل نشدن هلال ، تاثير عوامل جوي و يا نامناسب بودن شرايط جوي است ، هنوز ابهام دارم. آنقدر پارامترهاي مختلف در اين رابطه وجود دارند كه كار تحليل را بسيار پيچيده ميكنند. برخي از اين پارامترها را ميتوان محاسبه و پيش بيني كرد اما در مورد برخي ديگر ( نظير تاثير شرايط جوي در لحظه رصد ) هيچ محاسبه اي مقدور نيست. به قول پرفسور سينات ، آنچه كه راهگشاي ما خواهد بود ، رصد ، رصد و باز هم رصد است و به فرمايش حضرتعالي انجام رصد ، در كنار كار تئوري و محاسباتي.

جناب آقاي مير سعيد ؛ آنچه كه وبلاگم نوشته ام ، بيان حقيقتي در حد بضاعت كلامي بنده بود والا شأن حضرتعالي و جناب صياد بسيار بالاتر و والاتر است.

داستان رويت هلال ، ظرايف و پيچيدگيهاي خاصي دارد. به فرمايش حضرت حافظ " هزار نكته ي باريكتر ز مو اينجاست    نه هر كه سر بتراشد قلندري داند ".

 در اين گفتگوها و مكاتبات اخير ، از يك طرف شرمنده ام كه وقت شما را ميگيرم و از طرف ديگر خوشحالم كه حضرتعالي با بيان دقيق و مستدل خود ، گوشه هايي از اين ظرايف را براي بنده و ساير دوستاني كه فرمايشات حضرتعالي را مرور ميكنند ، آشكار نموديد. خداوند متعال را شاكرم كه زمينه افزايش آگاهي ما را فراهم آورد.

با احترام و عرض ارادت مجدد
عليرضا بوژمهراني
19 خرداد 1387 - اصفهان

 

;

استفاده از مطالب فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به تیم برنامه نویسی آویسا می‌باشد .