پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : یکشنبه مورخ 2 آبان 1400 هجری شمسی ، مطابق با 17 ربیع الاول 1443 هجری قمری ، مطابق با 24 اکتبر 2021 میلادی

بررسي نکات رصدي هلال ماه رمضان 1428

به نام خدا

قبل از هر چیز لازم می دانیم پیشاپیش فرا رسیدن ماه نزول رحمت و برکت را به تمامی مسلمانان جهان، خصوصاً رصدگران و پژوهشگران در امر رؤیت هلال ماه، تبریک عرض نماییم.

هر ساله فرا رسیدن ماه مبارک رمضان نوید یک رقابت سالم را در زمینه ی هلال ماه می دهد. خصوصاً در دو سال اخیر که هلال ماه های رمضان و شوال هلال هایی جذاب و در نوع خود بی نظیر بودند و حقیقتاً باعث شده اند که در دانش هلال، جهش عظیمی پدید آید. امسال نیز همانند سال گذشته هلالهای رمضان و شوال، هلال هایی به نسبت سخت برای رؤیت هستند. البته با تجربه ای که در سال گذشته نسبت به چنین هلال هایی کسب شد، خوشبختانه در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران تدابیر لازمی اندیشیده شده تا دیگر شاهد تغییر در تقویم نباشیم.

ما در این مقاله قصد داریم که نکات رصد هلال در روز را برای ماه مبارک رمضان 1428 در حد توانمان شرح دهیم. قبل از ورود به بحث باید ببینیم که وضعیت این هلال از لحاظ رؤیت پذیری چگونه است که به علت وجود مقالات خوبی در این زمینه، به صورت اجمالی به آن خواهیم پرداخت .

 

در این مقاله منظور از هلال ماه رمضان، هلال روز 29 شعبان 1428 ، 21 شهریور 86 و 12 سپتامبر 2007 می باشد.

در پارامترهای مؤثر به رؤیت هلال، دو پارامتر جدایی زاویه ای و سن هلال ـ در شامگاه روز 29 شعبان ـ به حدی است که از سوی این دو پارامتر ، مشکلی در رصد شدن این هلال بوجود نمی آید، اما ارتفاع فوق العاده کم هلال در لحظه ی غروب خورشید باعث شده است که متخصصان هلال بنابر معیارهای موجود برای پیش بینی رؤیت پذیری هلال ماه مانند معیار اوده، حکم بر احتمال رؤیت این هلال در شامگاه روز 29 شعبان، تنها در مناطق جنوبی ایران و آن هم با استفاده از ابزارهای قدرتمند نجومی کنند. در ضمن تاثیر شرط بدون غبار بودن افق و همچنین بدون مانع بودن آن بر کاهش احتمال رؤیت این هلال در این پیش بینی ها محسوس است.

مشخصات ماه در زمان غروب خورشید

جدایی زاویه ای ماه از خورشید

1/12 درجه

سن ماه

26 ساعت و 03 دقیقه

ارتفاع ماه در لحظه ی غروب خورشید

8/2 درجه

مدت مکث ماه

17 دقیقه

( داده ها برای شهر تهران استخراج شده است)

با بررسی این پارامترها، بروز مشکل در دیدن چنین هلالی پس از غروب خورشید به وضوح قابل پیش بینی است.

اما در سالهای اخیر شیوه ی دیگری نیز به طور جدی در بحث رؤیت هلال مطرح گشته است بطوری که امروزه به عنوان یکی از روش های اثبات اول ماه قمری محسوب می شود و آن رویت هلال در روز است.

گاهی مشخصات رصدی هلال به گونه ای است که دیدن آن در روز به مراتب راحت تر از دیدن آن پس از غروب خورشید است. هلال هایی مانند هلال ماه مبارک رمضان و شوال سال گذشته و امسال از این گونه هلال ها هستند. این هلال ها معمولاً جدایی زاویه ای و سن نسبتاً خوبی دارند، اما ارتفاع و مدت مکث آنها در لحظه ی غروب خوشید بسیار کم است. در نتیجه به علت جدایی زاویه ای نسبتاً مناسب، دارای فاز خوبی هستند به عبارت دیگر نورانیت هلال زیاد است و همین عامل باعث می شود که بتوانیم چنین هلال هایی را با ابزارهای رصدی قدرتمند در نور روز و در حضور خورشید نیز ببیینم! از دلایل سخت دیده شدن این هلال ها پس از غروب خورشید می توان به عوامل زیر اشاره نمود: زود غروب کردن هلال، وجود موانع زمینی در افق، وجود گرد و غبار، افت شدید نور هلال به علت عبور از لایه های ضخیمتری از جو و ... .

با بررسی پارامترهای این هلال و همچنین مقایسه ی آن با رصدهای انجام شده در روز و همچنین پیش بینی رؤیت پذیری هلال در روز با استفاده از معیارهایی که به تازگی ارائه شده اند، می توان اینگونه قضاوت کرد که می توان این هلال را در روز 21 شهریور 86 در روشنایی روز و با استفاده از ابزارهای نسبتاً قدرتمند نجومی رؤیت نمود.

بر اساس بررسی های انجام شده، استفاده از تلسکوپ های بزرگتر از 8 اینچ برای این رصد پیشنهاد می شود، ضمن توجه به ابن نکته که هر چه به طرف نواحی شمالی حرکت کنیم باید از ابزارهای قوی تری استفاده نمود.

ترفندهای ویژه در رصد هلال در روز :

رؤیت هلال در روز کمی متفاوت با رؤیت هلال های شامگاهی است، زیرا زمان رصد تنها محدود به زمان پس از غروب خورشید تا غروب ماه (مدت مکث) نمی شود. همچنین در رصدهای شامگاهی از مکان غروب خورشید به عنوان یک شاخص مناسب استفاده می کنیم و چون ارتفاع هلال از افق کم است، مکان ماه راحت تر تعیین می گردد اما در رصد هلال در روز این گزینه ها موجود نمی باشد.

شاید اولین مشکل در رصد هلال در روز، غلبه بر تابش و گرمای شدید خورشید باشد و از آنجایی که بازه ی زمانی رصد ممکن است به چند ساعت هم برسد، می تواند تا حدی آزاردهنده و خسته کننده نیز باشد که ابتکارات رصدگر برای غلبه بر این مشکل می تواند بسیار موثر باشد. اما موضوع مهم تر چگونگی پیدا کردن مکان ماه است زیرا بر خلاف رصد هلال شامگاهی ، شاخص خوبی برای پیدا کردن ماه وجود ندارد. همچنین خورشید در کنار ماه قرار دارد و نور شدید آن مزاحمت زیادی برای رصدگر ایجاد می کند و هر چه این نزدیکی بیشتر باشد رصد هلال سخت تر خواهد بود.

بهترین روش برای پیدا کردن ماه، زمانی است که ارتفاع ماه با یک جسم دیگر، که پیدا کردن آن به مراتب راحت تر باشد، برابر گردد. این جسم می تواند خورشید و یا سیارات پرنور باشد زیرا در زمان هم ارتفاعی کافی است که پیچ ارتفاع پایه ی ابزار را سفت نموده و به اندازه ی اختلاف سمت ماه و جسم مورد نظر، به سمت ماه با دقت حرکت کنیم. با این روش با دقت خوبی مکان ماه را بدست خواهیم آورد.

 

وضعیت کلی چگونگی قرار گرفتن ماه ، خورشید و سیارات

پس از بررسی های اولیه متوجه شدیم که برای این هلال علاوه بر خورشید، دو سیاره ی زهره و عطارد نیز که در اطراف خورشید قرار دارند می توانند به عنوان معیارهای هم ارتفاعی مورد استفاده قرار گیرند که در ادامه، زمان و مشخصات هم ارتفاعی آنها ذکر می گردد.

(این محاسبات برای شهر تهران استخراج شده است.)

هم ارتفاعی ماه و زهره :

زمان

11:54

ارتفاع ماه و زهره

6/51

سمت ماه

5/164

سمت زهره

9/234

ارتفاع خورشید

5/58

جدایی زاویه ای ماه و زهره

0/42

قدر زهره

50/4-

با مراجعه به جدول متوجه می شوید که اختلاف سمت ماه و زهره بسیار زیاد است که همین عامل شاید دقت استفاده از این جرم را به عنوان معیار هم ارتفاعی کاهش دهد. اما آنچه که مشهود است سهولت یافتن هلال زهره در آسمان است که حداقل، استفاده از این جرم برای تنظیم ابزار، کارآیی زیادی خواهد داشت.

هم ارتفاعی ماه و عطارد :

زمان

13:39

ارتفاع ماه و عطارد

2/49

سمت ماه

5/205

سمت عطارد

1/188

ارتفاع خورشید

1/51

جدایی زاویه ای ماه و عطارد

3/11

قدر عطارد

13/0-

اختلاف سمت ماه و عطارد بسیار مناسب است اما سختی استفاده از این روش در آن است که پیدا کردن سیاره ی عطارد با این پارامترها در روز کار بسیار مشکلی است. البته گزارش هایی را داشته ایم که این سیاره با همین پارامترها در روز رؤیت شده است. پس می توان با کمک این سیاره شانس رؤیت هلال را بالا برد.

 

وضعیت خورشید ، ماه و عطارد در لحظه ی هم ارتفاعی ماه و عطارد

هم ارتفاعی ماه و خورشید :

زمان

14:32

ارتفاع ماه و خورشید

1/43

سمت ماه

2/222

سمت خورشید

8/236

جدایی زاویه ای ماه از خورشید

7/10

اما بهترینِ گزینه برای استفاده از معیار هم ارتفاعی با ماه، خورشید است. زیرا پیدا کردن آن بسیار راحت است و همچنین اختلاف سمت این دو جسم نیز کم می باشد. نکته مهم این است که ناگهان به جای ماه ، خورشید را از پشت ابزار نبینید!

 

وضعیت خورشید ، ماه و عطارد در لحظه ی هم ارتفاعی ماه و خورشید

همه ی این مطالبی را که گفتیم برای کسانی است که ابزارشان به سیستم های رایانه ای و خودکار مجهز نیست و باید به صورت دستی دنبال هلال ماه بگردند. البته استفاده از این ترفند ها در ابزارهای اتوماتیک به تنظیم دقیق ابزار و رفع خطاهای احتمالی کمک می کند.

مطمئناً بسیاری از شما راصدان با تجربه با این ترفندها آشنا بودید و ما در این مقاله تنها سعی داشتیم که این مطالب را به طور خلاصه یادآوری نماییم تا اهمیت آن بیش از پیش معلوم گردد.

در پایان ضمن عرض تبریک مجدد به مناسبت فرا رسیدن ماه نزول قرآن، امیدواریم که با رصدهای دقیقی که رصدگران هلال ماه در ایران انجام می دهند و با اضافه شدن تجربیات رصد این هلال به خیل عظیم اندوخته های گذشته، شاهد پیشرفت این علم پایه در کشور عزیزمان باشیم.

محمد احمدی irani1404@gmail.com

مرتضی عمویی m.amooie@gmail.com

اعضای انجمن علمی پژوهشی نجم شمال

www.Newmoon.ir

www.Moon.NSSRA.ir

www.Frequency.ir

شهریور 86

;

استفاده از مطالب فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به تیم برنامه نویسی آویسا می‌باشد .