پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : یکشنبه مورخ 25 مهر 1400 هجری شمسی ، مطابق با 10 ربیع الاول 1443 هجری قمری ، مطابق با 17 اکتبر 2021 میلادی

آشنایی با سیستم های مختصات سماوی (قسمت اول)


با سلام خدمت رصدگران  محترم


در این سری از مقاله ها تصمیم گرفتم برای دوستانی که با سیستم مختصات های نجومی آشنا نیستند آموزش هایی گام به گام ارائه دهم. آشنایی با این دستگاههای مختصات به رصدگران کمک کرده تا بتوانند  گزارش های ارسالی خود را بهتر و دقیق تر تنظیم کرده و در اختیار دیگران قرار دهند.

فیزیکدانان برای حل مسائل فیزیکی خود نیاز به تعیین چارچوبی دارند تا در آن با تعیین موقعیت دقیق و یکتای جسم مورد نظرشان رفتار جسم را بررسی کنند. نجوم نیز زیرشاخه ی علم فیزیک است. در این شاخه از علم اجسام مورد بحث ما اجرام سماوی هستند.
برای بررسی حرکات اجرام سماوی نیاز داریم تا موقعیت دقیق آن اجرام را در فضا به صورت یکتا مشخص کنیم. روش های مختلفی برای تعیین دقیق مکان یک جرم سماوی وجود دارد یکی از روشهایی که شما با آن آشنایی دارید استفاده از دستگاه مختصات دکارتی سه بعدی است در این روش موقعیت یک جرم در فضا با سه مشخصه X،Y، وZ تعیین می شود. اما استفاده از این دستگاه مختصات ما را با دشواریهای زیادی روبرو می کند بنابراین باید از دستگاهی استفاده نمود تا بتوان در مورد حرکت اجرام سماوی ساده تر کار را دنبال کرد.
یکی از این دستگاههای مختصات ، به دستگاه مختصات قطبی-کروی موسوم است. در این دستگاه مختصات موقعیت یک جرم فضایی مثلا ماه با دو مشخصه از جنس زاویه و یک مشخصه شعاعی طولی به طور یکتا تعیین می شود. (البته فهم اینکه چرا در این نوع دستگاه مختصات ما نیاز به سه مشخصه جهت تعیین دقیق اجرام نیاز داشته  و مثلا چرا با چهار مشخصه و یا دو مشخصه مکان دقیق اجرام مشخص نمی شود  نیاز به بررسی ریاضی موضوع و داشتن تجسم فضایی قوی دارد که در این سری از مقاله ها به آن نخواهیم پرداخت).
برای مثال با یک نمونه از این دستگاه مختصات  آشنا می شویم :


دستگاه مختصات افقی :
به تصویر زیر دقت کنید در این تصویر مشخصه های Az، Hو R موقعيت ماه را روي سطح کره ای موسوم به کره سماوی مشخص کرده اند مشخصه ی Az به زاویه ی سمت معروف است مبدا اندازه گیری این مشخصه شمال افق ناظر است . این زاویه مطابق شکل روی دایره ی افق ناظر و در جهت شرق از صفر تا 360 درجه اندازه گیری می شود. مشخصه ی H زاویه ای است که از سطح افق ناظر تا جرم مورد بحث بین صفر تا 90 درجه اندازه گیری می شود و به آن ارتفاع می گویند. مشخصه ی R فاصله ی مستقیم جرم مورد نظر (در این تصویر ماه ) از ناظر است که بر حسب واحدهای طولی اندازه گیری می شود.
اگر به تصویر دقت کنید در مرکز کره  سماوی می توانید یک کره ی زمبن کوچک مشاهده کنید. ولی ناظر روی سطح کره ی زمین قرار گرفته است به نظر شما تکلیف شعاع کره ی زمین در محاسبات چه خواهد شد؟!!
اجازه دهید قسمت اول سری مقاله های آشنایی با دستگاههای مختصات نجومی را در اینجا به پایان برسانیم. دوستان ممکن است هنوز در برخی تعاریف دچار اشکال باشند اصلا نگران نباشید ما در قسمت  های آینده بیشتر به این موضوع خواهیم پرداخت.


لطفا پیشنهادها ی خودتان در این زمینه را برای من ارسال کنید با تشکر
احمدرضا کریمی
Karimi14@gmail.com

;

استفاده از مطالب فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به تیم برنامه نویسی آویسا می‌باشد .