پــایــگــــــاه اطــــلاع رســـــانـــی هــــلال مـــــاه

www.Helalemah.ir

امروز : پنجشنبه مورخ 6 آبان 1400 هجری شمسی ، مطابق با 21 ربیع الاول 1443 هجری قمری ، مطابق با 28 اکتبر 2021 میلادی

بررسی رويت پذيری هلال جذاب و رکوردی ربیع الاول 1436

 
سال قبل، هلال شامگاهی صفر دارای اهمیت رصدی برای رویت در نزدیکی حد دانژون بود. امسال هم این شانس به هلال ربیع الاول رسیده است و سال آينده به هلال شامگاهی ربیع الثانی خواهد رسید که در ایران رویت پذیر نخواهد بود. مقارنه ماه ربیع الاول 1436، ساعت 4 و5 دقیقه و 50 ثانیه بامداد روز دوشنبه اول دیماه 1393 برابر با 22 دسامبر 2014 برابر با 29 صفر1436 خواهد بود. تا غروب این روز در مرکز ایران، ماه حدود 12 ساعت سن، 40 دقیقه مکث، 6.4 درجه ارتفاع و 7.2 درجه جدایی زاویه ای دارد. همانطور که در مقاله 101 هلال امسال وعده داده بودیم، در این فرصت به بررسی علمی رويت پذيری این هلال خواهيم پرداخت:

1-     خطوط رويت پذيری بر اساس معیار پرفسور یالوپ: شاید بتوان گفت در بین معیارهای موجود، هنوز معیار پروفسور یالوپ معتبر تر از معیارهایی همچون معيار خالد شوکت و محمد شوکت عوده می باشد که متاسفانه به دلیل نقص مدل ریاضی، برای پیش بینی تا زیر حد دانژون نیز اشتباه می کنند. در حاليکه در بانک رصدی این دو معیار، هنوز هلال مشابهی برای رویت زیر حد دانژون وجود ندارد. نقشه زیر خطوط رویت پذيری هلال شامگاهی ربیع الاول 1436 را بر اساس معیار یالوپ نشان می دهد. محدوده زرد رنگ اولین نقاطی هستند که می توان هلال را با دوربین و تلسکوپ متداول رویت نمود. محدوده قرمز آجری نیز نقاطی را نشان می دهد که جدایی زاویه از 7 درجه بیشتر است و امکان رویت با تلسکوپ متداول وجود ندارد. لذا بر اساس این معیار، می توان هلال را فقط در غرب ایران با تلسکوپ به دام انداخت. معیار رصدخانه افریقای جنوبی هم پیش بینی مشابهی را برای این هلال دارد.
 
  
شکل 1: نقشه رويت پذيری هلال شامگاهی ربیع الاول 1436 در غروب روز دوشنبه 1 دی 1393 براساس معیار پرفسور یالوپ
 
2-     بررسی رويت پذيری بر اساس معیار فاز و ارتفاع:
در 22 دسامبر سال 1995 یک هلال رکوردی از مرکز ایران به سمت غرب توجه ما را به خود جلب کرد. درست 19 سال پیش قرار شد من به اتفاق آقای موحد نژاد، آقای گیاهی یزدی و آقای لبانی خارج از شهر تهران برای این رصد اقدام کنیم. سابقه دوستی من با آقایان از همان روز شروع شد. ابتدا قرار شد به شهریار برویم. آنموقع آلودگی هوای تهران مثل امروز نبود. در اتوبان کرج لکه های ابر در افق غربی را میدیدیم. بنا به تجربه ای که داشتم اصرار کردم به ارتفاعات طالقان برویم و دوستان با کمی تردید رای طالقان را پذیرفتند. همانطور که به سمت طالقان میرفتیم از ضعف دوربینهایمان می گفتیم و من که تازه با آقایان آشنا شده بودم کمتر حرف میزدم دوستان من در گردنه …….. هلال ماه رمضان 1995 یعنی 11 ماه قبل از آن تاریخ را با دوربین 20 در 80 با سن 15 ساعت و 46 دقیقه دیده بودند. همان هلال را من در تهران 5 دقیقه یا شش دقیقه زودتر دیده بودم. ابتدا برادرم با دوربین 7 در 35 و بعد من با دوربین 12 در 45. این تنها اطلاعاتی بود که از هم داشتیم. بعد از طی مسافت به ارتفاعات ابراهیم آباد رسیدیم .ماشین را پارک و از تپه مجاور صعود کردیم. آنقدر هوا سرد بود که در بين شكاف کوه خودمان را جا داده و منتظر غروب خورشید شدیم. باد می وزید و در چشم به هم زدنی آسمان چنان صاف شد که سیاره زهره و بلافاصله سیاره عطارد و مریخ در آسمان به خوبی دیده شدند. ما قویترین ابزارمان دوچشمی 20 در 80 بود و نتوانستیم هلال را در آن هوای صاف ببینیم. جدايي زاويه اي ماه در لحظه غروب خورشيد 7 درجه و نه دقيقه قوسي بود و اقای استم ماه بعد در توسان امریکا هلالی را باسن 12 ساعت و 7 دقیقه با تلسکوپ 8 اينج با بزرگي نمايي 60 برابر و با جدايي زاويه اي 7 درجه و 37 دقيقه قوسي دیدند. اگر ما ان هلال را می دیدیم (با تلسکوپ قوی)، یک رکورد بینظیر را به ثبت میرساندیم. هر چند با تجاربی که امروز پیدا کردم، معتقدم احتمال رویت ان هلال با ابزار قوی فقط میتوانست در ده دقیقه آخر ممکن شود. آنهم در آن هوای فوق العاده تمیز که کمتر رصدگری چنان افقی را بدست خواهد آورد. اما افسوس که ابزار نداشتیم تا تجربه كنيم كه ايا این هلال را می توانستیم با ابزار قوی ببینیم یا نه!
امسال بعد از 19 سال یک هلال دیگر در همان ماه و همان روز در ایران خودنمایی می کند با این تفاوت که گروه های رصدی بیشتر افراد با تجربه بیشتر و البته ابزار اپتیکی نیز قویتر و به روز شده اند. این مقدمه و خاطره را به عرض رساندم تا برسیم به وضعیت رویت هلال ربیع الاول در 22 دسامبر 2014.
نگارنده معتقد است این هلال بر مبنای معیار فاز و ارتفاع در مناطق غربی کشور در شرایط مناسب آب و هوای و داشتن تجربه بالای رصدی و داشتن ابزار اپتیکی مناسب قابل رویت می باشد. این هلال در مناطق مرکزی ایران احتمال رویتش بالاست به شرط همان مواردی که در بالا گفته شد که البته ارتفاع بالاي محل رصد از سطح دریا را مي باید به آنها اضافه کنیم. اما در مناطق شرقی کشور با توجه به جدایی زاویه ای کم و در نتیجه کم شدن فاز ماه شرایط در غرب کشور، بسیار سخت اما محال نیست. رصدگرانی که به دنبال شکستن سن ماه یا حداقل دومی هستند و همچنین برای شکستن رکورد جدایی زاویه ای، در مناطق شرقی داشتن ارتفاع مناسب از سطح دریا، افقی بسیار پاک و تمیز و ابزار مناسب و تجربه دیدن هلالهای بحرانی برای رصدگران کمک ارزشمندی است برای تلاش و احتمال رویت این هلال.
طبق معیار فاز و ارتفاع در مناطق شرقی کشور ارتفاع هلال کمی بیش از شش درجه است اما کم بودن فاز ماه رویت را سخت خواهد کرد در معيار فاز و ارتفاع و با توجه به هلال هاي ديده شده، اگر ارتفاع ماه را 6 درجه مبنا قرار دهيم (در لحظه غروب خورشيد) فاز مناسب براي ديدن حداقل بايد 53 صدم درصد باشد. اين حداقل فازي است كه لازم داريم اما با توجه به اينكه هميشه و تمام معيارها داراي چند درصدي خطا هستند، مبنا را فعلا بر همين معيار قرار داده و به اين نتيجه رسيدم كه در سطور بالا به ان اشاره كردم. در دو جدول زير يكي مربوط به مشخصات هلال 22 دسامبر 1995 و ديگري مربوط به هلال 22 دسامبر 2014 است.
 
 
 
همانطور كه در جدول ملاحظه مي كنيم اين دو هلال با فاصله 19 سال آنقدر به هم شبيه هستند كه انسان بيشتر به رمز و رموز ماه آشنا مي شود. اما به دليل 10986 كيلومتر نزديك تربودن ماه به زمين، براي هلال سال 1995 سن هلال به مراتب بهتر و البته كمي پارامترهايش ضعيف تر مي باشد، من به ياد ندارم كمتر هلال ركوردي با مشخصات هلال 1995 در دنيا از تاريخي كه رصدهايم را شروع كرده ام اتفاق افتاده باشد به نظر ميرسد بسيار كم و نادر بوده لذا قدر هلال آينده را بدانيم و با يك برنامه ريزي دقيق و حساب شده بتوانيم اين هلال را رويت كرده ، گرفتن عكس از افق و احيانا داشتن عكس از هلال و ... ميتواند كمك ارزشمندي باشد براي اثبات رويت هم براي داخل كشور و هم براي خارج از كشور.
اينجانب دو سال طول كشيد تا توانستم اثبات كنم هلال رجب سال 2002 را با سن 11 ساعت و چهل دقيقه ديده ام و براي اثبات رصد هلال صفر سال 2006 نيز بسيار تلاش كردم تا اثبات كنم اقاي شريفي ابتداآن هلال را ديدند. چون خود من نيز آن هلال را به اتفاق اقاي شريفي و 5 نفر ديگر ديده بوديم در مجله اسكاي اند تسكوپ سومين افتخار ايرانيان در رويت هلال ماه به جهانيان اعلام شد. چندي قبل مطلبي را شنيدم كه رصدگري فرموده بودند ما نيازي به فلان شخص يا فلان مجله براي اثبات رصدهايمان نداريم. من بر خلاف اين فكر ميكنم فعلا مجله اسكاي اند تلسكوپ مجله مرجع است. براي همين است كه وقتي ركورد سن هلال را در هر سايت يا كشوري سرچ مي كنيم، به استناد به ان مجله هنوز نام ايران ميدرخشد. چندي قبل در مجله اسكاي اند تلسكوپ ركوردهاي رويت مرئي و سي سي دي چاپ شده بود هنوز از ركورد ايران به عنوان اول نام مي برند. از هيچ رصدي كه در اين 14 سال اعلام رويت شده باشد و مهر تاييد گرفته باشد خبري نيست ايا اين حركت ان مجله براي اين رصدگر خوشايندتر است يا اينكه در يك سايت ديگر همينطور كتره اي ركورد را جابجا كردن !؟. پس بياييم قبول كنيم براي اثبات رصدهايمان به مراجع بين المللي نياز داريم انهم منابع مرجع ،نه سايتي كه هر طور دلش خواست ركوردهاي جهاني را جابجا مي كند و من نديدم در هيچ منبع رسمي نه تز و معيار آنها را قابل قبول مي دانند نه فرمايشات آنها را تاييد ميكنند. دوستان عزيز رصدگر بيايم براي همان مجله كه بعضي ها انرا قبول ندارن با مدرك و برهان علمي ثابت كنيم فلان رصد ممكن است ابهام داشته باشد. اينجانب با دليل و مدرك توانستم آنها را متقاعد كنم رصد اقاي اشميت، اقاي پيرس و اقاي ان شور داراي ابهام است ، انقدر پافشاري كردم ( البته محترمانه نه متكبرانه!! ) لذا ملاحظه كرديد در جدول ركوردهاي منتشر شده در مجله اسكاي اند تلسكوپ كه در ادامه مقاله امده نام اقايان در ركوردهاي قبل حذف و اسامي منتشر شده به روز  و اسامي اين سه بزرگوار نيست قبل از 2000 كه جدول ركوردها را شروع كردم و هر جند سال به روز ميشود به اسم اقايان كه ميرسيم علامت تعجب كه نشان دهنده اشكال در رصد هست را ملاحظه مي فرماييد. اين را مي گويند يك كار عملي و علمي پس شعار را كنار بگذاريم و كار عملي انجام دهيم امثال اقاي سينات و شفر و يالوپ از بنده و خيلي كسان ديگر تجربه داشته ودر اين كار عالمند البته انها را ميشود نقد كرد همان كاري كه اينجانب در تاييد و رد يك سري از رصدهاي اقاي شفر انجام داده ام اما نه ميگويم من درست ميگويم و نه ايشان را خذف ميكنم ، و الا هر مطلبي و هر ركوردي را ميتوان رد يا تاييد كرد فعلا من مرجع بين المللي نديدم كه در ارتباط با ركوردهاي رويت هلال ماه مطلبي را منتشر كند و مورد پذيرش اكثر منجمان دنيا باشد جز اسكاي اند تلسكوپ اين را از خود نمي گويم استاد صياد بارها بر اين موضوع صحه گذاشتند.
 در سال 1381 كه هلال ركوردي را رويت كردم تعداد معدودي به من تبريك گفتند. اما وقتي در مجله اسكاي اند تلسكوپ چاپ شد سيل تبريكات سرازير شد. شايد اين اتفاق مجددا تكرار شود پس تلاش كنيم براي رصد و تاييد آن. به اميد داشتن آسماني آبي بدون غبار و ... براي تمام رصدگران محترم و كوشا.
 
 
 
جدول مورد تاييد مجله اسكاي اند تلسكوپ از سال 2004 تا به امروز ده ساله تركيب اين جدول عوض نشده با اينكه از سال 2007 به اينطرف اقای سينات در اسكاي اند تلسكوپ نيستند ايشان 35 سال در ان مجله بودند و الان استاد دانشگاه هاروارد با پرفسور شفر همكارند و دو تن از معاونين ايشان امروز در بخش رويت هلال ماه كار ميكنند.
 
3-    خطوط رويت پذيری بر اساس مدل مثلثی: پیش بینی مدل مثلثی براساس آخرین رکورد های ثبت شده تا سال 2012 می باشد. بر اساس این مدل آخرین خط رویت پذيری هلال ربیع الاول 1436با تلسکوپ های بزرگتر از 8 اینچ، به رنگ قرمز رنگ از دریای عمان و هامون جازموریان به کرمان و یزد و اصفهان رسیده و با عبور از اراک و قزوین، وارد گیلان شده و از آنجا به دریای خزر ختم می شود. عدم قطعیت این خط به شکل نواری با پهنای 160 کیلومتر در سمت چپ این خط به رنگ سبز بوده و درنتیجه دیدن هلال برای این محدود در حد رکورد های قبلی و در شرایط بسیار استثنایی جو می باشد. نباید فراموش کرد که دیدن هلال در سمت راست خط رویت پذیری فوق، غير ممکن نبوده و به معنی عدم تلاش برای رصد نمی باشد. بلکه این بدان معنی است که تا کنون هلال های زیاد و پذیرفته شده ای با آن شرایط رویت نشده است و در صورت رويت شدن باعث شکسته شدن حد پارامترهای رکوردی خواهد بود.
 
 
 
شکل 3: نقشه رويت پذيری هلال شامگاهی ربیع الاول 1436 در غروب روز دوشنبه 1 دی 1393 براساس مدل مثلثی
 
4-    پارامترهای رصدی: برای آشنایی بیشتر با وضعيت رصدی این هلال، پارامترهای مورد نظر را برای چند نقطه مهم از کشور در جدول زیر ارائه کرده ایم. شما می توانید برای رصدگاه مورد انتخاب خود، پارامترهای را از نرم افزار های مربوطه استخراج نمایید.
 
جدول 1: پارامترهای رصدی هلال شامگاهی اول دی 1393 در لحظه غروب خوشید
 
 
سرخس

 

 

بیرجند

 

 

زابل

 

 

جندق

 

 

کرمان

 

 

یزد

 

 

اصفهان

 

غروب خورشيد (دقیقه: ساعت)
16:14
16:31
16:27
16:47
16:46
16:53
17:02
مکث ماه (دقيقه)
40
39
37
40
38
39
40
ارتفاع هلال (درجه)
6.1
6.2
6.2
6.4
6.3
6.4
6.5
اختلاف سمت (درجه)
0.1-
0.3+
0.7+
0.1+
0.7+
0.4+
0.2+
جدايي زاويه ای (درجه)
;

استفاده از مطالب فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به تیم برنامه نویسی آویسا می‌باشد .